تقاضای جهانی طلا در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶؛ جابه‌جایی در ترکیب خریداران

این مقاله خلاصه‌ای از گزارش “روندهای تقاضای طلا؛ سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶” از شورای جهانی طلاست؛ گزارشی فصلی که یکی از مرجع‌ترین منابع آماری درباره بازار فیزیکی طلا به شمار می‌رود. داده‌های آن با همکاری مؤسسه Metals Focus و با استفاده از منابعی مانند Refinitiv GFMS و قیمت‌های رسمی LBMA تهیه می‌شود و تصویر دقیقی از این می‌دهد که طلای جهان در هر فصل «چه کسی، چرا و چقدر» خریده یا فروخته است.

این گزارش در نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شده است. آمار اصلی آن تا ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ را پوشش می‌دهد و بخش‌هایی از آن، مانند جریان ورودی صندوق‌های طلا (تا ۲۸ اکتبر) و خریدهای بانک‌های مرکزی (تا ۳۰ اکتبر)، حتی تازه‌تر از پایان فصل سوم ۲۰۲۶ است. بنابراین مطالب این مقاله بازتاب‌دهنده تازه‌ترین تصویر موجود از بازار طلاست.

پیام اصلی گزارش ساده است: تقاضای طلا در سه‌ماهه سوم نسبت به مدت مشابه سال قبل “تقریباً ثابت“ مانده است. تقاضای کل، با احتساب معاملات خارج از بورس (OTC)، به ۱,۳۶۹ تن رسید که فقط ۱% کمتر از سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵ است. جمع تقاضا در نه‌ماهه نخست سال نیز ۳,۸۸۱ تن بوده و عملاً با رکورد کل سال ۲۰۲۵ (۳,۸۸۴ تن) برابری می‌کند؛ در حالی که ارزش دلاری این تقاضا با رسیدن به ۵۶۶ میلیارد دلار رکورد تازه‌ای ثبت کرده است.

اما اگر فقط به همین عدد کل نگاه کنیم، مهم‌ترین بخش داستان را از دست داده‌ایم. زیر این سطح آرام، جابه‌جایی بزرگی رخ داده است: بانک‌های مرکزی ۴۲% بیشتر از سال قبل خرید کرده‌اند، صندوق‌های قابل‌معامله طلا (ETF) پس از خروج سرمایه در فصل دوم دوباره به‌شدت جذب سرمایه کرده‌اند و در مقابل، تقاضای جواهر ۱۷% و تقاضای شمش و سکه ۱۹% کاهش یافته است. به بیان دیگر، قیمت‌های بالا خریداران خرد را عقب رانده و خریداران نهادی و استراتژیک جای آن‌ها را گرفته‌اند.

در ادامه، ابتدا اهمیت این گزارش و زمینه قیمتی آن را مرور می‌کنیم، سپس تصویر کلی تقاضا و روندهای چند فصل گذشته را می‌بینیم، بعد تقاضا را به تفکیک جواهر، سرمایه‌گذاری (ETF و شمش و سکه)، بانک‌های مرکزی و فناوری بررسی می‌کنیم، به سمت عرضه (معدن، بازیافت و پوشش ریسک تولیدکنندگان) می‌رویم و در پایان چشم‌انداز شورای جهانی طلا برای ماه‌های پایانی ۲۰۲۶ را مرور می‌کنیم.

مجموع تقاضای جهانی طلا در سه فصل نخست هر سال، به تن و میلیارد دلار؛ تقاضای نه‌ماهه ۲۰۲۶ با رکورد ۲۰۲۵ برابری می‌کند

چرا این گزارش را باید جدی گرفت؟

قیمت طلا در بازارهای مالی، پیش از هر چیز نتیجه تعامل عرضه و تقاضاست و تقاضای طلا برخلاف بسیاری از دارایی‌ها از چند «مشتری» کاملاً متفاوت تشکیل شده است: خانواده‌هایی که برای عروسی و جشن‌ها جواهر می‌خرند، سرمایه‌گذاران خرد که شمش و سکه می‌گیرند، صندوق‌هایی که طلای فیزیکی پشتوانه واحدهای خود را نگه می‌دارند، بانک‌های مرکزی که ذخایر خود را متنوع می‌کنند و صنایعی مانند الکترونیک. هر یک از این گروه‌ها به قیمت و متغیرهای کلان واکنش متفاوتی نشان می‌دهد. گزارش شورای جهانی طلا دقیقاً همین تفکیک را ارائه می‌دهد و به همین دلیل برای فهم “کیفیت” حرکت قیمت ارزشمند است.

زمینه قیمتی سه‌ماهه سوم هم قابل‌توجه است. میانگین قیمت طلا (LBMA PM) در این فصل ۴,۲۶۲ دلار برای هر اونس بود؛ سومین میانگین فصلی بالای تاریخ و ۲۳% بیشتر از سال قبل. این قیمت نسبت به فصل دوم (۴,۵۰۶ دلار) حدود ۵% پایین‌تر و نسبت به اوج فصل اول ۲۰۲۶ (۴,۸۷۳ دلار) به‌وضوح کمتر بود. یعنی فصل سوم دوره‌ای بود که قیمت‌ها از اوج عقب نشستند، اما همچنان در سطحی تاریخی ماندند؛ شرایطی که آزمون خوبی برای سنجش واکنش خریداران مختلف است.

 میانگین فصلی قیمت طلای LBMA (PM) به دلار برای هر اونس، از سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵ تا سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶

دلیل دوم اهمیت، مضمون کلان‌تر گزارش است. بر اساس متن گزارش، ورود سرمایه به ETFهای طلا در این فصل با وجود افزایش شدید بازدهی اوراق قرضه، تقویت دلار آمریکا و حتی افزایش نرخ بهره فدرال رزرو رخ داده است؛ عواملی که معمولاً هزینه فرصت نگهداری طلا را بالا می‌برند. شورای جهانی طلا این رفتار را نشانه‌ای می‌داند از اینکه نگرانی درباره پایداری مالی دولت‌ها، تورم و بی‌ثباتی بازارهای اوراق، دست‌کم بخشی از اثر منفی هزینه فرصت را خنثی کرده است. اگر این برداشت درست باشد، یعنی انگیزه‌های نگهداری طلا در حال تغییر است.

دلیل سوم، “تفاوت میان ارزش” و “حجم” است. در جواهر، شمش و سکه، حجم خرید (تن) به‌شدت افت کرده، اما ارزش دلاری خرید یا ثابت مانده یا بیشتر شده است. مردم کمتر طلا می‌خرند ولی برای همان مقدار کمتر، پول بیشتری می‌پردازند. این نکته برای هر سرمایه‌گذاری که از روی “حجم معاملات” یا “اشتیاق خرید” درباره سلامت بازار قضاوت می‌کند، هشدار مهمی است. در نهایت، گزارش نشان می‌دهد قیمت‌های محلی ممکن است از قیمت جهانی فاصله بگیرند؛ برای نمونه میانگین قیمت داخلی طلا در هند در فصل سوم حدود ۴۵% بیشتر از سال قبل بود، در حالی که رشد قیمت جهانی ۲۳% بود، و در ترکیه قیمت‌ها بیشتر فصل با تخفیف نسبت به قیمت جهانی معامله می‌شد.

تصویر کلی: تقاضای ثابت، ترکیب متفاوت

برای دیدن تحول واقعی، بهتر است پنج فصل اخیر را کنار هم بگذاریم. جدول زیر خلاصه‌ای از داده‌های جدول ۱ گزارش است (همه اعداد به تن، جز قیمت). توجه کنید که «مصرف جواهر» با «ساخت جواهر» تفاوت دارد؛ در اینجا مصرف جواهر آمده است.

 

 

چند نکته از این جدول بلافاصله دیده می‌شود. نخست، بانک‌های مرکزی و ETFها دو ستون اصلی تقاضای فصل سوم بودند: با هم ۵۳۲ تن خریدند، تقریباً هم‌اندازه جمع جواهر و شمش و سکه (۵۸۱ تن). در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۵ فاصله بسیار بیشتر بود: حدود ۴۵۲ تن در برابر ۷۰۵ تن. دوم، ETFها در یک سال اخیر نوسان بسیار شدیدی داشته‌اند؛ از ۲۲۶ تن در Q3 ۲۰۲۵ به ۶۲ تن در Q1 ۲۰۲۶، سپس خروج ۴۷ تن در Q2 و دوباره ورود ۲۱۱ تن در Q3. سوم، ستون «OTC و سایر» که معاملات خارج از بورس و باقیمانده آماری را در بر می‌گیرد، در دو فصل اول و دوم ۲۰۲۶ بسیار بزرگ بود (۲۴۷ و ۳۰۵ تن) و در فصل سوم به ۱۴۳ تن، کمتر از نصف سطح فصل دوم، بازگشت.

مقایسه تقاضای چهار بخش اصلی در پنج فصل اخیر، به تن

 تغییر سالانه تقاضا در سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ به تفکیک بخش‌ها؛ خریداران نهادی جایگزین خریداران خرد شده‌اند

نکته دیگر، آمار نه‌ماهه است. تقاضای ۳,۸۸۱ تنی اول سال با ۲۰۲۵ برابر است، اما ارزش آن به ۵۶۶ میلیارد دلار رسیده، یعنی رکورد. به عبارت دیگر، همان مقدار طلا به‌طور متوسط با قیمتی بسیار بالاتر خریده شده است. این همان “واگرایی حجم و ارزش” است که در بخش جواهر و شمش و سکه با جزئیات بیشتری می‌بینیم.

تقاضا به تفکیک بخش‌ها

در این بخش مهم‌ترین قسمت گزارش را مرور می‌کنیم؛ پنج بخش تقاضا: جواهر، ETF، شمش و سکه، بانک‌های مرکزی و فناوری. در هر بخش، هم عدد فصل سوم و هم دلیل آن و هم نشانه‌های ماه‌های اخیر را بررسی می‌کنیم.

۱. جواهر: ضعیف‌ترین سه‌ماهه سوم تاریخ این سری آماری

مصرف جهانی جواهر طلا در سه‌ماهه سوم با ۱۷% کاهش سالانه به ۳۱۳ تن رسید؛ ضعیف‌ترین سه‌ماهه سوم در داده‌های شورای جهانی طلا از سال ۲۰۰۰، و حتی کمتر از سه‌ماهه سوم ۲۰۲۰ که تحت‌تأثیر همه‌گیری کرونا ۳۳۱ تن بود. این سیزدهمین فصل پیاپی است که مصرف جواهر نسبت به سال قبل کاهش می‌یابد. با این حال نسبت به فصل دوم ۱۲% بهبود یافت، چون در چین و هند فصل‌های سنتی خرید فرا رسید و گاهی افت قیمت‌ها هم کمک کرد.

نکته جالب، واگرایی حجم و ارزش است. ارزش دلاری مصرف جواهر در این فصل ۲% بیشتر شد و به ۴۳ میلیارد دلار رسید. در کل نه‌ماهه نخست، حجم مصرف ۱۹% کاهش یافته و به ۸۸۹ تن رسیده (کمترین مقدار در این سری آماری)، اما ارزش آن ۱۵% رشد کرده و به حدود ۱۳۰ میلیارد دلار رسیده است. مصرف‌کنندگان در اغلب بازارها، به‌جای کنار گذاشتن کامل جواهر، به سراغ قطعات سبک‌تر، عیار پایین‌تر و اندازه کوچک‌تر رفته‌اند.

تقاضای فصلی جواهر طلا به تفکیک بازار، به تن، همراه با ارزش کل به میلیارد دلار؛ حجم در پایین‌ترین سطح، ارزش همچنان بالا

چین: مصرف جواهر ۲۲% کاهش یافت و به ۶۶ تن رسید؛ ضعیف‌ترین سه‌ماهه سوم از سال ۲۰۰۶. البته نسبت به فصل دوم ۳۰% بهبود داشت. ماه‌های ژوئیه و اوت آرام و حتی ضعیف بود و صعود قیمت قدرت خرید را می‌فشرد، اما در سپتامبر با اصلاح قیمت، خرید مصرف‌کنندگان و پر کردن موجودی خرده‌فروشان پیش از فصل اوج چهارم افزایش یافت. گزارش به فشارهای دیگری هم اشاره می‌کند: مالیات بر ارزش افزوده اضافی روی جواهر نسبت به شمش و سکه، کندی رشد اقتصادی و ضعف مداوم بخش مسکن. مصرف نه‌ماهه چین ۲۷% کاهش یافته و به ۲۰۲ تن رسیده است. بازار چین همچنین دوقطبی شده است: محصولات سبک و طراحی‌محور «طلای خالص سخت» (Hard Pure Gold) محبوب مانده‌اند و در سوی دیگر، قطعات سنگین با دستمزد ساخت پایین وقتی قیمت در سپتامبر عقب رفت جذاب شدند.

هند: مصرف ۲۰% کم شد و به ۱۰۰ تن رسید؛ ضعیف‌ترین سه‌ماهه سوم از ۲۰۲۰. مصرف نه‌ماهه ۱۸% پایین‌تر و ۲۴۱ تن است، اما ارزش خرید نه‌ماهه ۱۹% بالا رفته و به ۳۸ میلیارد دلار رسیده است. قیمت داخلی طلا حدود ۴۵% از سال قبل بالاتر بوده و خریداران به قطعات سبک، عیار پایین و نگین‌دار روی آورده‌اند؛ خرده‌فروشان نیز با تبلیغ جواهرات الماس‌نشان در عیارهای ۱۸، ۱۴ و ۹ ضمن فروش طلای کمتر، حاشیه سود خود را حفظ می‌کنند. دو عامل موقتی هم تأثیر داشت: یک ماه اضافه (Adhik Mas) در تقویم هندو جشن‌ها را یک ماه عقب انداخت و بخشی از تقاضای معمول فصل سوم به فصل چهارم منتقل شد، و بارندگی کمتر از میانگین نگرانی درآمد روستایی را بالا برد.

خاورمیانه و ترکیه: تقاضای جواهر در خاورمیانه ۲۲% کاهش یافت و به ۲۶ تن رسید. امارات ۲۹% (به ۴.۵ تن)، عربستان ۱۲% (به ۸ تن) و مصر ۱۲% افت کردند؛ مصر زیر فشار کاهش یارانه‌ها، تورم پایدار و نرخ‌های بهره بسیار بالا است. گزارش درباره ایران می‌گوید مصرف جواهر ۱۷% کاهش یافته و به حدود ۵ تن رسیده و «جنگ جاری» روحیه مصرف‌کننده را تضعیف کرده و زندگی روزمره را مختل کرده است. ترکیه در مقایسه مقاوم‌تر بود: تنها ۴% کاهش و حدود ۷ تن، هرچند نسبت به فصل دوم ۱۵% کمتر شد.

آمریکا و اروپا: مصرف جواهر در آمریکا ۱۸% کم شد و به ۲۱ تن رسید، اما ارزش خرج‌شده با ۳ میلیارد دلار برابر با سال قبل بود. در اروپا مصرف ۱۱% کاهش و به ۱۱ تن رسید (ضعیف‌ترین سه‌ماهه سوم از ۲۰۲۰)، اما ارزش ۱۰% بیشتر شد و رکورد سه‌ماهه سوم، یعنی ۱.۵ میلیارد دلار، را ثبت کرد؛ رشد ارزش در بریتانیا ۱۴% و در ایتالیا ۱۳% بود. آسیای شرقی و جنوب‌شرقی: ژاپن ۲۰% کاهش داشت، ویتنام با ۳۹% افت ضعیف‌ترین بازار منطقه بود و استرالیا تقریباً بدون تغییر ماند.

 تغییر سالانه تقاضای جواهر در سه‌ماهه سوم به تفکیک بازار؛ هیچ منطقه‌ای از افت مصون نماند

جمع‌بندی این بخش: جواهر همچنان ضعیف‌ترین مؤلفه تقاضاست و شورای جهانی طلا انتظار دارد در فصل چهارم نیز نسبت به سال قبل کاهش داشته باشد. تنها نوری که در گزارش دیده می‌شود، بهبود فصلی در چین با تعطیلات ملی اکتبر و سازگار شدن تدریجی مصرف‌کنندگان با سطح قیمت‌هاست؛ مشروط بر آنکه قیمت دوباره جهش شدید نکند.

۲. سرمایه‌گذاری: صندوق‌های ETF؛ بازگشت قدرتمند پس از خروج فصل دوم

صندوق‌های ETF طلا با پشتوانه فیزیکی در سه‌ماهه سوم ۲۱۱ تن جذب سرمایه کردند و کل خروجی‌های فصل دوم (۴۷ تن) را جبران کردند. دارایی کل این صندوق‌ها به رکورد ۴,۲۵۶ تن رسید، ورودی دلاری فصل با ۳۱ میلیارد دلار بالاترین رقم فصلی تاریخ بود و ارزش کل دارایی‌های تحت مدیریت ۹% نسبت به فصل قبل بالا رفت. روند فصل به‌تدریج قوی‌تر شد: در ژوئیه ۲۳ تن (پس از دو ماه خروج متوالی)، در اوت ۱۲۰ تن و در سپتامبر نیز خرید ادامه یافت.

اروپا پیشتاز بود: صندوق‌های فهرست‌شده در اروپا ۹۲ تن اضافه کردند، بیشترین رشد فصلی از سه‌ماهه اول ۲۰۲۲. نگرانی از تورم، پایداری مالی و بازار اوراق دولتی دلیل اصلی ذکر شده است. بریتانیا با ۵۳ تن بزرگ‌ترین سهم را داشت و پس از آن فرانسه (۱۶ تن)، آلمان (۱۳ تن) و سوئیس (۹ تن) قرار گرفتند. آمریکای شمالی: صندوق‌های آمریکای شمالی ۸۱ تن اضافه کردند و ضعف نیمه نخست سال را جبران کردند؛ شتاب در اوت، با نگرانی از پایداری مالی و مداخله در بازار ارز و حرکت مثبت قیمت، شدیدتر بود. گزارش تأکید می‌کند این خریدها در شرایطی انجام شد که افزایش بازدهی خزانه‌داری، تقویت دلار و حتی افزایش نرخ بهره فدرال رزرو، همگی عوامل منفی سنتی برای طلا بودند. آسیا: صندوق‌های آسیایی برای سومین فصل متوالی ورودی داشتند (۳۴ تن)، با چین به‌عنوان موتور رشد منطقه، چون بازار سهام ضعیف و بازدهی پایین اوراق دولتی جذابیت نسبی طلا را بالا برد. هند ۶ تن و سایر مناطق ۳ تن اضافه کردند.

تقاضای فصلی ETFهای جهانی طلا (به تن، به تفکیک منطقه) و میانگین فصلی قیمت (دلار/اونس)

نشانه‌های فصل چهارم تاکنون مثبت است. بر اساس داده‌های تا ۲۸ اکتبر، دارایی جهانی صندوق‌ها در اکتبر هم بیش از ۱۰ تن دیگر افزایش یافته است. اما روندها در مناطق مختلف متفاوت است: اروپا و آسیا همچنان ورودی دارند، در حالی که صندوق‌های آمریکای شمالی خروجی دیده‌اند؛ شورای جهانی طلا احتمال می‌دهد افت سهام فناوری برخی سرمایه‌گذاران را به تأمین نقدینگی از محل ETF طلا واداشته باشد. همچنین در هند، صندوق‌های مشترک از اواسط اکتبر پذیرش واحد جدید در صندوق‌های سرمایه‌گذاری در صندوق (FoF) طلا را متوقف کرده‌اند، اقدامی که احتمالاً برای مهار واردات طلا انجام شده است. این صندوق‌ها حدود یک‌سوم دارایی ETFهای طلای هند را نگه می‌دارند، بنابراین اثر آن بر ورودی‌های جدید محتمل است، هرچند خرید مستقیم ETF و برنامه‌های سرمایه‌گذاری دوره‌ای تحت تأثیر قرار نگرفته‌اند.

۳. شمش و سکه: افت فصلی، اما قوی‌ترین نه‌ماهه از ۲۰۱۳

تقاضای جهانی شمش و سکه در سه‌ماهه سوم ۱۹% کاهش یافت و به ۲۶۸ تن رسید؛ پایین‌ترین سطح در چهار سال اخیر. دلایل گزارش‌شده: حرکت قیمت طلا در یک محدوده مشخص، انتظار ماندن نرخ‌های بهره آمریکا در سطح بالا برای مدت طولانی‌تر و رالی بازار سهام که خرید جدید را بی‌انگیزه کرد. با وجود افت حجم، ارزش دلاری با ۳۷ میلیارد دلار تقریباً ثابت ماند. تصویر نه‌ماهه اما همچنان قوی است: ۱,۰۵۳ تن، بهترین آمار نه‌ماهه از سال ۲۰۱۳، و ارزش ۱۵۶ میلیارد دلار که تقریباً به کل ارزش سال ۲۰۲۵ (۱۵۷ میلیارد دلار) رسیده است.

افت گسترده بود؛ فقط چین و مصر در میان بازارهای بزرگ رشد سالانه داشتند، و هند به‌تنهایی ۶۰% کاهش جهانی را توضیح می‌دهد.

سرمایه‌گذاری نه‌ماهه شمش و سکه به تفکیک منطقه (به تن) و ارزش کل (میلیارد دلار)؛ علی‌رغم فصل ضعیف، امسال قوی‌ترین سال از ۲۰۱۳ است

چین، تنها غول رشدکننده: تقاضا ۷% بالا رفت و به ۷۹ تن رسید، هرچند ۲۶% کمتر از فصل دوم استثنایی بود. تقاضای نه‌ماهه ۳۹۳ تن است؛ رکورد تاریخی و ۱۱% بالاتر از رکورد قبلی ۲۰۱۳ (۳۵۳ تن). ارزش خرید نه‌ماهه ۵۹ میلیارد دلار است و از ارزش هر سال کامل در این سری آماری بیشتر است. سپتامبر قوی‌ترین ماه بود، چون با افت قیمت و رسیدن قیمت داخلی به زیر ۹۰۰ یوان برای هر گرم، شکار فرصت آغاز شد. عوامل حمایتی: کاهش بازدهی اوراق دولتی، بدترین عملکرد فصلی شاخص CSI300 از ۲۰۲۲ و خریدهای بانک مرکزی چین. شورای جهانی طلا انتظار دارد تقاضا در فصل چهارم نیز قوی بماند.

هند: تقاضا ۴۰% کم شد و به ۵۵ تن رسید، اما نسبت به فصل قبل ۹% بیشتر شد. ارزش خرید ۲۰% کاهش یافت و به ۹ میلیارد دلار رسید. بخشی از ضعف سالانه به تقویم جشن‌ها برمی‌گردد (جشن‌هایی که پارسال در فصل سوم بود امسال در فصل چهارم است)، و بخشی هم به جابه‌جایی برخی سرمایه‌گذاران از طلای فیزیکی به طلای دیجیتال. خاورمیانه و ترکیه: خرید خرد سرمایه‌گذاران خاورمیانه ۲۴% کاهش یافت و به ۲۲ تن رسید. تقاضا در ایران به نصف (-۵۱%) رسید، چون جنگ زندگی روزمره را مختل کرده و برخی را وادار به فروش شمش و سکه برای تأمین هزینه زندگی و جابه‌جایی کرده است. در امارات ۱۵%، در عربستان ۹% (با اولین افزایش نرخ بهره از ۲۰۲۳ در سپتامبر، به میزان ۲۵ نقطه پایه) کاهش دیده شد؛ مصر با ۵% رشد (به ۶ تن) استثنا بود، چون ضعف پوند طلا را به ابزار پس‌انداز جذاب‌تری تبدیل کرده بود. ترکیه ۱۲% سالانه و ۳۹% فصلی کاهش داشت و به ۱۳ تن رسید؛ اما تقاضای نه‌ماهه آن ۱۹% بالاتر و ۵۹ تن است.

آمریکا و اروپا: تقاضای آمریکا ۴۰% کاهش یافت و به ۸ تن رسید؛ ضعیف‌ترین فصل از چهارم ۲۰۱۹. ضعف خرید سکه‌های جدید و ادامه سودگیری، همراه با نرخ پایین اجاره طلا (که به فروشندگان اجازه می‌دهد سکه‌های بازخریدشده را به‌جای ذوب مجدد نگه دارند) باعث شد خریدهای جدید بیشتر از موجودی تأمین شود. تقاضای اروپا ۳۱% کم شد و به ۲۰ تن رسید و سوئیس به نصف و حدود ۳ تن رسید؛ با این حال با نزدیک شدن قیمت به ۴,۰۰۰ دلار، خریدهای فرصت‌طلبانه دیده شد. آسیای جنوب‌شرقی و شرقی: اندونزی ۲۵% کاهش (۱۳ تن، اما نه‌ماهه ۱۷% بالاتر)، تایلند ۲۰% کاهش (۱۲ تن)، ویتنام ۲۳% کاهش (۶ تن) و مالزی ۱۳% کاهش داشتند. نکته مثبت: عوارض واردات ۱۰% روی برخی شمش‌ها در مالزی از اول نوامبر صفر می‌شود. ژاپن دومین فصل متوالی فروش خالص (۳ تن) را ثبت کرد و کره جنوبی ۲۲% و استرالیا ۳۲% افت داشتند؛ بانک مرکزی استرالیا نرخ بهره را به ۴.۶۰%، بالاترین سطح ۱۵ سال اخیر، رسانده است.

۴. بانک‌های مرکزی: غافلگیری مثبت فصل

خرید خالص بانک‌های مرکزی و سایر نهادهای رسمی در سه‌ماهه سوم به ۳۲۱ تن رسید؛ ۴۲% بیشتر از سال قبل و بسیار بالاتر از میانگین فصلی پنج سال اخیر (۲۲۷ تن). مجموع خرید نه‌ماهه ۶۷۵ تن است که ۶% از دوره مشابه سال ۲۰۲۵ بالاتر است. شروع کند سال (فقط ۵۸ تن در فصل اول) با دو فصل قوی دوم و سوم جبران شد. شورای جهانی طلا خرید فصل سوم را «غافلگیرکننده» می‌نامد و فصل دوم را نیز اندکی به بالا اصلاح کرده است.

نکته مهم دوم، تفاوت میان «خرید گزارش‌شده» و «تقاضای برآوردی» است. بانک‌های مرکزی در فصل سوم رسماً ۱۲۰ تن خرید گزارش کردند، اما برآورد تقاضای کل ۳۲۱ تن است؛ یعنی حدود ۶۳% از تقاضای فصل در آمار رسمی دیده نمی‌شود. این الگو از سال ۲۰۲۲ ادامه دارد و یعنی آمار رسمی فقط بخشی از تصویر را نشان می‌دهد. از ۱۲۰ تن گزارش‌شده نیز ۱۰۴ تن (حدود ۸۶%) فقط به چین و لهستان تعلق دارد: بانک مرکزی چین ۶۳ تن خرید و هشتمین فصل متوالی خرید را ثبت کرد؛ بانک ملی لهستان ۴۰ تن خرید (کمتر از ۵۱ تن فصل دوم). قزاقستان و ازبکستان هر کدام ۱۴ تن خریدند و تنها بانک‌های دیگری بودند که خرید بیش از ۵ تن داشتند. جمهوری چک نیز ۵ تن اضافه کرد که معادل ۶% از دارایی‌های آغاز فصل آن است.

خرید خالص فصلی بانک‌های مرکزی، به تن؛ خرید نه‌ماهه ۲۰۲۶ از سرعت ۲۰۲۵ جلوتر است 

فروش‌ها محدود بود: قطر، قرقیزستان و امارات کاهش‌های کوچک داشتند و تنها فروش قابل‌توجه مربوط به روسیه با ۱۹ تن بود. گزارش در مجموع نه‌ماهه نیز تصویر متفاوتی از ترکیب منطقه‌ای می‌دهد: چین حدود نیمی از خرید خالص آسیا و لهستان حدود ۸۸% از خرید خالص اروپا را تشکیل می‌دهد و ترکیه و روسیه روی هم حدود ۱۴۰ تن فروش خالص داشته‌اند. نکته جالب دیگر اینکه چند خریدار، از جمله قزاقستان، ازبکستان، غنا و بولیوی، خود تولیدکننده مهم طلا هستند، یعنی برنامه‌های خرید محلی در تشکیل ذخایر نقش دارد.

۵. فناوری: هوش مصنوعی در برابر صرفه‌جویی

تقاضای طلا در فناوری ۳% بالا رفت و به ۸۵ تن رسید. جزء اصلی، الکترونیک، با ۵% رشد به ۷۲.۵ تن رسید؛ بالاترین رقم فصلی از سه‌ماهه چهارم ۲۰۱۷. سرمایه‌گذاری گسترده در زیرساخت هوش مصنوعی (سرورها، مراکز داده و محاسبات با کارایی بالا) موتور رشد بود؛ نمونه گزارش‌شده، سود خالص رکورد TSMC در سه‌ماهه سوم (۷۶۳ میلیارد دلار تایوان‌جدید، ۶۹% بالاتر از سال قبل) و پیش‌بینی خوشبینانه Micron برای سال مالی ۲۰۲۷ است. در عین حال، قیمت بالای طلا صرفه‌جویی در مصرف و جایگزینی را در کاربردهای کم‌ارزش‌تر، مانند سیم اتصال (bonding wire) که مس با پوشش پالادیوم جایگزین آن می‌شود، تقویت کرده است.

تقاضای فصلی طلا در بخش فناوری به تفکیک الکترونیک، سایر مصارف صنعتی و دندانپزشکی، به تن

سایر مصارف صنعتی و تزئینی ۶% کاهش یافتند؛ دهمین کاهش فصلی پیاپی، که بیشترین افت آن در چین بوده است. مصرف دندانپزشکی نیز طبق روند بلندمدت اندکی کم شد. شورای جهانی طلا انتظار دارد تقاضای فناوری در فصل چهارم تقریباً پایدار بماند.

روندهای گذشته: چه الگوهایی تثبیت شده‌اند؟

اگر داده‌های این فصل را در کنار فصل‌های گذشته بگذاریم، چند الگوی چندفصلی آشکار می‌شود که برای تحلیل چشم‌انداز اهمیت دارند.

• افت پیوسته مصرف جواهر: سیزده فصل پیاپی کاهش سالانه و ثبت پایین‌ترین حجم نه‌ماهه تاریخ. بازار جواهر دیگر موتور رشد تقاضا نیست و کاهش حجم به‌طور مستقیم به قیمت‌های بالا گره خورده است.
• خرید پایدار بانک‌های مرکزی: از ۲۰۲۲ تقاضای رسمی در سطحی بالاتر از دهه‌های قبل قرار گرفته و تقاضای فصل سوم ۲۰۲۶ حدود ۴۱% بالاتر از میانگین پنج‌ساله است. چین با هشت فصل پیاپی خرید گزارش‌شده و لهستان و جمهوری چک با روند چندساله، نشان می‌دهند ملاحظه راهبردی (تنوع‌بخشی و مدیریت ریسک) مهم‌تر از قیمت لحظه‌ای است.
• چرخه‌ای بودن ETFها: تقاضای صندوق‌ها از ۲۲۶ تن (Q3 ۲۰۲۵) به ۱۷۶، ۶۲، منفی ۴۷ و ۲۱۱ تن رسید. این بخش به عوامل کلان کوتاه‌مدت (بازدهی اوراق، دلار، نگرانی مالی) بسیار حساس است و تصویر روشنی از «پول سریع» می‌دهد.
• شمش و سکه و حساسیت به روند قیمت: در فصل اول (قیمت‌های رکورد) تقاضا به ۴۷۷ تن رسید، سپس با تثبیت قیمت‌ها به ۳۰۹ و ۲۶۸ تن کاهش یافت. خرده‌سرمایه‌گذاران معمولاً دنبال روند قیمت هستند و در بازار بدون روند عقب می‌نشینند.
• بازیافت کم‌حساس: با اینکه قیمت‌ها ۲۳% از سال قبل بالاترند، بازیافت ۸% کم شد. گزارش تأکید می‌کند هنوز نشانه‌ای از فروش اضطراری مصرف‌کنندگان دیده نمی‌شود.

یک الگوی مهم دیگر، حساسیت قیمتی خرید بانک‌های مرکزی است. گزارش نشان می‌دهد در بازه سه‌ماهه سوم ۲۰۲۲ تا سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶، همبستگی میان بازدهی طلا و حجم خرید بانک‌های مرکزی حدود منفی ۰.۷ و همبستگی با تغییر خرید حدود منفی ۰.۶ بوده است؛ به زبان ساده، بانک‌های مرکزی وقتی قیمت می‌افتد بیشتر و وقتی قیمت جهش می‌کند کمتر می‌خرند. این می‌تواند به‌نوعی حمایت قیمتی ایجاد کند، اما شورای جهانی طلا تصریح می‌کند این رابطه آن‌قدر پایدار نیست که بتوان از آن «کف قیمتی» قطعی ساخت.

حساسیت قیمتی بانک‌های مرکزی: خرید بیشتر در فصل‌های با بازدهی کمتر یا منفی قیمت

عرضه: رکورد معدن، ضعف بازیافت

عرضه کل طلا در سه‌ماهه سوم ۱% کاهش یافت و به ۱,۳۶۹ تن رسید. دلیل این است که رشد ۳ درصدی تولید معدن با کاهش ۸ درصدی بازیافت و ادامه خروج تولیدکنندگان از قراردادهای پوشش ریسک خنثی شد. تعادل عرضه و تقاضا دقیقاً برابر است، چون «OTC و سایر» نقش باقیمانده را بازی می‌کند.

تولید معدن: ۱,۰۷۱ تن؛ ۳% بالاتر از سال قبل و رکورد تاریخی سه‌ماهه سوم از ۲۰۰۰. تولید نه‌ماهه ۲% بالاتر است و اگر در فصل چهارم اتفاق نامنتظره‌ای رخ ندهد، ۲۰۲۶ رکورد سالانه جدیدی خواهد بود. بیشترین رشد در کانادا (+۲۲%) با معادن تازه‌راه‌اندازی‌شده، اندونزی (+۲۱%)، شیلی (+۱۹%) و غنا (+۱۳%) دیده شد. در سوی دیگر، نامیبیا (-۲۹%)، ترکیه (-۱۶%)، استرالیا (-۱۲%) و آمریکا (-۷%) به دلیل کاهش عیار سنگ معدن و تغییر توالی استخراج افت داشتند. هزینه‌ها هم صعودی است: متوسط هزینه تمام‌شده نگهداری (AISC) صنعت در فصل دوم ۲۰۲۶ به رکورد ۱,۹۳۰ دلار برای هر اونس رسید؛ ۲۲% بیشتر از سال قبل و تندترین رشد سالانه از ۲۰۱۳، به دلیل انرژی گران‌تر و هزینه‌های سرمایه‌ای. شورای جهانی طلا همچنین اشاره می‌کند که Metals Focus به‌دلیل داده‌های بهتر درباره معدن‌کاری صنعتی کوچک‌مقیاس (ASGM) در چهار کشور آمریکای لاتین، برآورد تولید معدن را از ۲۰۱۳ به بعد جمعاً حدود ۴۷۰ تن بالا برده است.

تولید فصلی طلای معدن، به تن؛ ۲۰۲۶ در مسیر رکورد جدید سالانه

پوشش ریسک تولیدکنندگان: برآورد می‌شود در فصل سوم ۱۷ تن از دفتر پوشش ریسک کم شده باشد و مقدار باقی‌مانده از ۱۰۹ به حدود ۹۲ تن برسد. این یازدهمین کاهش فصلی پیاپی است. قراردادهای قدیمی با قیمت‌های بسیار پایین‌تر از قیمت لحظه‌ای حاشیه سود برخی معادن را کم کرده و تولیدکنندگان انگیزه کمی برای قفل کردن قیمت آینده دارند.

بازیافت: ۳۱۴ تن، یعنی ۸% کمتر از سال قبل، ۲% کمتر از فصل قبل و پایین‌ترین سطح از سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۳. شورای جهانی طلا می‌گوید بازیافت بیشتر به تغییرات اخیر قیمت واکنش نشان می‌دهد تا مقایسه سالانه؛ قیمت فصل ۲۳% بالاتر از سال قبل اما ۵% پایین‌تر از فصل قبل بود و بازیافت هم دنبال همان جهت رفت. تفاوت منطقه‌ای مهم است: بازیافت در هند ۱۲% و در چین ۲۰% و در خاورمیانه ۱۴% سالانه کم شد، اما در اروپا ۱۲%، در آمریکا ۸% و در کانادا ۱۰% بالا رفت. در چین، مالیات ۷% بر فروش جواهر و امکان کسر آن از طریق معاوضه جواهر قدیمی اهمیت دارد، و این ممکن است در آینده «معاوضه» را جایگزین «بازیافت» کند. گزارش می‌گوید تورم بالاتر، گرانی انرژی و نشانه‌هایی از افزایش بیکاری هنوز فروش گسترده طلا از سوی مصرف‌کنندگان درمانده را به همراه نداشته است.

عرضه فصلی طلای بازیافتی به تفکیک منطقه (به تن) و قیمت فصلی؛ بازیافت به قیمت‌های بالا بی‌واکنش مانده است 

چشم‌انداز: چه چیزی در انتظار طلاست؟

شورای جهانی طلا ارزیابی خود را از ماه‌های باقی‌مانده ۲۰۲۶ بر چند محور بنا کرده است. تصویر کلی این است: سرمایه‌گذاری همچنان محرک اصلی رشد تقاضا باقی می‌ماند، بانک‌های مرکزی خریدار مهم می‌مانند، جواهر تحت فشار قیمت است و عرضه فقط اندکی تغییر می‌کند.

• سرمایه‌گذاری: انتظار می‌رود تقاضای سرمایه‌گذاری (شامل OTC) در پایان ۲۰۲۶ حدود ۲۰۰ تن بالاتر از ۲۰۲۵ باشد. این پیش‌بینی از ۴۰۰ تن قبلی کاهش یافته است، چون ETFها از انتظار بهتر بوده‌اند اما شمش و سکه، با اینکه همچنان نسبتاً مقاوم، در نیمه دوم سال به‌طور محسوسی کند شده است.
• بانک‌های مرکزی: پیش‌بینی خرید سال کامل افزایش یافته و انتظار می‌رود دست‌کم برابر ۲۰۲۵ باشد.
• جواهر و فناوری: تقاضای جواهر در مقایسه سالانه کاهشی خواهد بود و فناوری تقریباً پایدار می‌ماند.
• عرضه: تولید معدن می‌تواند رکورد جدیدی ثبت کند، اما بازیافت ضعیف باعث کاهش اندک عرضه کل در سال خواهد شد.

تغییر مورد انتظار تقاضای سالانه طلا (تن) به تفکیک مؤلفه؛ سرمایه‌گذاری محرک اصلی رشد است

عوامل کلیدی فصل چهارم

شورای جهانی طلا تأکید می‌کند فصل چهارم میدان رقابت نیروهای متضاد است. از یک سو افزایش نرخ بهره، افزایش بازدهی اوراق و تقویت دلار می‌توانند تقاضا را کم کنند؛ از سوی دیگر نگرانی‌های مالی، ریسک تورم، ژئوپلیتیک و تنش در بازارهای مالی می‌توانند آن را تقویت کنند. مهم‌ترین عوامل:

• نرخ بهره، بازدهی و انتظارات تورمی: بر اساس داده‌های بازار آتی، انتظار می‌رود بانک‌های مرکزی اصلی دنیا (فدرال رزرو، بانک مرکزی اروپا، بانک انگلستان و بانک ژاپن) تا پایان سال نرخ‌ها را بالا ببرند. افزایش بیشتر بازدهی اوراق می‌تواند طلا را تحت فشار بگذارد؛ اما انتظارات تورمی بلندمدت در بالاترین سطح ۱۹ سال اخیر است و تصویر را پیچیده می‌کند. اجماع این است که فشارهای انرژی آرام می‌شود، که ممکن است به ثبات بازدهی‌ها کمک کند.
• انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا: گزارش این انتخابات را منبع عدم‌قطعیت تازه می‌داند و می‌گوید در مجموع، افزایش مورد انتظار کنترل دموکرات‌ها می‌تواند برای طلا حمایتی باشد، هرچند نتایج سیاستی و واکنش بازار نامطمئن است.
• ژئوپلیتیک: ریسک ژئوپلیتیکی در فصل سوم کاهش یافت چون درگیری آمریکا و ایران فروکش کرد، اما وضعیت شکننده است و احتمال تشدید دوباره در فصل چهارم وجود دارد.
• فشار در بازارهای مالی: افت سهام یا اعتبار می‌تواند تمایل به ریسک را کم کند و جذابیت طلا را بالا ببرد، هرچند سناریوی مرکزی شورا یک رویداد سیستمی گسترده نیست.

شمش و سکه در فصل چهارم: انتظار می‌رود افت سال کامل اندک باشد. بازگشت قدرتمند در فصل چهارم به یک محرک بیرونی یا یک حرکت جهت‌دار روشن قیمت نیاز دارد. چین ممکن است تنها بازار بزرگی باشد که رشد سالانه ثبت می‌کند؛ هرچند خرید فصل چهارم آن احتمالاً به سرعت رکوردی نه‌ماهه نمی‌رسد. مالزی با حذف عوارض واردات از اول نوامبر و ویتنام با شروع فصل ازدواج نشانه‌های مثبت محلی دارند. جواهر: در چین ممکن است تعطیلات ملی اکتبر، سازگاری با قیمت‌ها، محصولات جدید برای جوانان و تجمیع صنعت کمک کند، اما در سطح جهانی جواهر ضعیف‌ترین مؤلفه می‌ماند. بانک‌های مرکزی: گزارش می‌گوید خرید بانک‌های مرکزی به قیمت حساس است و ممکن است ثبات نسبی ایجاد کند، اما «کف قیمتی» قطعی نیست.

عرضه: تولید معدن در فصل چهارم اندکی کم می‌شود اما سال می‌تواند رکورد بزند، چون قیمت‌های بالا و حاشیه‌های سودآور تولید را حمایت می‌کنند و فعالیت معدن‌کاری کوچک‌مقیاس نیز بالاتر رفته است. اگر قیمت‌ها در فصل چهارم به‌شدت بازگردند، بازیافت احتمالاً کمی بالا می‌رود، اما ریسک آزادسازی ناگهانی و شدید طلای بازیافتی کم ارزیابی می‌شود.

نتیجه‌گیری

گزارش سه‌ماهه سوم ۲۰۲۶ شورای جهانی طلا تصویر بازاری را نشان می‌دهد که ظاهراً در تعادل است اما در عمق تغییر کرده است. تقاضای کل با ۱,۳۶۹ تن تقریباً ثابت ماند و تقاضای نه‌ماهه با رکورد ۲۰۲۵ برابری کرد؛ ارزش آن به رکورد ۵۶۶ میلیارد دلار رسید. اما ترکیب خریداران جابه‌جا شده است: بانک‌های مرکزی (+۴۲%) و ETFها (۲۱۱ تن ورودی) جای جواهر (-۱۷%) و شمش و سکه (-۱۹%) را گرفته‌اند.

پیام‌های کلیدی را می‌توان این‌گونه جمع‌بندی کرد:

• قیمت‌های بالا، تقاضای خرد را (جواهر و شمش و سکه) در حجم کاهش داده، اما ارزش خرید همچنان بالاست؛ اگر قیمت‌ها پایدار بمانند، این خریداران ممکن است به‌تدریج سازگار شوند.
• تقاضای نهادی، از بانک‌های مرکزی تا ETFها، در این فصل محرک اصلی بود و انگیزه‌های آن بیشتر راهبردی و کلان‌اقتصادی است: نگرانی از پایداری مالی، تورم و بازار اوراق.
• عرضه انعطاف کمی دارد: رکورد معدن با ضعف بازیافت و پایان پوشش ریسک خنثی می‌شود، بنابراین بار تأمین تقاضای اضافی عمدتاً روی قیمت می‌افتد.
• ریسک اصلی برای ماه‌های پایانی ۲۰۲۶ مسیر نرخ بهره و بازدهی اوراق و قدرت دلار است؛ در مقابل، تورم، ژئوپلیتیک و فشار بازار سهام می‌توانند از طلا حمایت کنند.

نکته پایانی برای تحلیل‌گران و سرمایه‌گذاران: به‌جای تمرکز فقط بر قیمت طلا، بهتر است “چه کسی می‌خرد” را رصد کنند. جریان ETFها، آمار خرید بانک‌های مرکزی و رفتار بازار چین در ماه‌های آینده، مهم‌ترین شاخص‌های پیگیری این روایت هستند.