ایردراپ چیست؟ راهنمای کامل دریافت ارز دیجیتال رایگان با Airdrop

«فقط با چند کلیک ۵ هزار دلار ارز دیجیتال رایگان بگیرید!» اگر مدتی در بازار کریپتو فعالیت کرده باشید، احتمالاً بارها با چنین وعده‌هایی روبه‌رو شده‌اید. واقعیت این است که برخی ایردراپ‌های شناخته‌شده در گذشته توانسته‌اند برای بخشی از کاربران ارزش مالی قابل‌توجهی ایجاد کنند؛ اما در مقابل، پروژه‌ها و وب‌سایت‌های جعلی زیادی نیز از عنوان Airdrop برای فریب کاربران، سرقت دارایی یا جمع‌آوری اطلاعات حساس استفاده می‌کنند.

اما واقعاً ایردراپ چیست؟

ایردراپ روشی برای توزیع توکن یا دارایی دیجیتال میان گروهی از کاربران واجد شرایط است. پروژه‌های بلاک‌چینی ممکن است از این روش برای توزیع اولیه توکن، جذب کاربر، تشویق به استفاده از محصول، افزایش مشارکت جامعه یا اهداف دیگر استفاده کنند.

بنابراین «رایگان بودن» به این معنی نیست که دریافت ایردراپ همیشه بدون شرط یا بدون ریسک است. ارزش و اعتبار یک ایردراپ به عواملی مانند اعتبار پروژه، شرایط واجد شرایط شدن، مدل توزیع، توکنومیکس، نقدشوندگی و کاربرد احتمالی توکن بستگی دارد.

ایردراپ (Airdrop) چیست و چگونه کار می‌کند؟

ایردراپ ارز دیجیتال روشی برای توزیع توکن یا کوین میان کاربران واجد شرایط است که پروژه‌های بلاک‌چینی می‌توانند از آن برای جذب کاربر، افزایش مشارکت، پاداش‌دهی به کاربران اولیه یا توزیع اولیه دارایی استفاده کنند.

البته ایردراپ الزاماً به معنی «هدیه بدون شرط» نیست. بسیاری از پروژه‌ها برای دریافت توکن معیارهایی مانند استفاده از شبکه، تعامل با یک پروتکل، نگهداری یک دارایی، انجام تراکنش یا مشارکت در فعالیت‌های مشخص را در نظر می‌گیرند.

در برخی مدل‌ها، پروژه ابتدا فعالیت کاربران را در یک بازه زمانی مشخص بررسی می‌کند و در یک Snapshot وضعیت واجد شرایط بودن آن‌ها را ثبت می‌کند. سپس بر اساس قوانین اعلام‌شده، فهرست دریافت‌کنندگان مشخص می‌شود و توکن‌ها یا به کیف پول کاربران ارسال می‌شوند یا کاربران باید از طریق یک فرایند مشخص آن‌ها را Claim کنند.

در پروژه‌هایی که ایردراپ براساس فعالیت کاربران انجام می‌شود، استفاده از روش‌های Sybil Detection نیز اهمیت زیادی دارد. در این فرایند، پروژه تلاش می‌کند فعالیت‌های مصنوعی یا مجموعه‌ای از کیف پول‌هایی را که احتمالاً توسط یک فرد یا نهاد برای دریافت چندباره پاداش کنترل می‌شوند، شناسایی کند.

بنابراین صرفاً افزایش تعداد کیف پول‌ها یا انجام تعداد زیادی تراکنش لزوماً به معنی دریافت پاداش بیشتر نیست و حتی ممکن است باعث حذف کاربر از فهرست دریافت‌کنندگان شود.

برای ارزیابی ارزش احتمالی یک ایردراپ، می‌توان عوامل زیر را بررسی کرد:

• تعداد توکن‌های اختصاص‌یافته به کاربران
• سهم ایردراپ از کل عرضه
• مدل توکنومیکس
• عرضه در گردش و عرضه کل
• برنامه آزادسازی توکن‌ها (Vesting)
• نقدشوندگی و بازارهای معاملاتی
• کاربرد واقعی توکن
• میزان استفاده از محصول و پذیرش پروژه
• ارزش‌گذاری پروژه و نسبت Market Cap به FDV
• سابقه تیم و اعتبار پروژه

در نتیجه، تعداد توکن دریافتی به‌تنهایی معیار مناسبی برای سنجش ارزش ایردراپ نیست.

تفاوت ایردراپ کوین و ایردراپ توکن

بخش بزرگی از ایردراپ‌های کریپتو مربوط به توکن‌هایی هستند که روی یک بلاک‌چین موجود ایجاد شده‌اند؛ نه کوین‌های بومی یک شبکه مستقل.

کوین معمولاً دارایی بومی یک بلاک‌چین است؛ مانند BTC در شبکه بیت‌کوین یا ETH در شبکه اتریوم. در مقابل، توکن می‌تواند روی یک شبکه موجود و با استفاده از استانداردهای آن ایجاد شود؛ برای مثال توکن‌های مبتنی بر استانداردهای مختلف در شبکه‌های اتریوم و سولانا.

به همین دلیل وقتی درباره Airdrop صحبت می‌شود، در بسیاری از موارد منظور توزیع یک توکن موجود روی یک شبکه است. البته برخی پروژه‌ها نیز ممکن است در جریان راه‌اندازی یک شبکه جدید، بخشی از کوین بومی خود را میان کاربران اولیه توزیع کنند.

از نظر ارزیابی نیز این تفاوت اهمیت دارد. ارزش یک ایردراپ توکن فقط به تعداد توکن‌های دریافت‌شده وابسته نیست و باید عواملی مانند عرضه، توکنومیکس، برنامه آزادسازی، کاربرد توکن، نقدشوندگی و میزان استفاده از پروژه را نیز بررسی کرد.

برای مثال دریافت ۱۰ هزار توکن با قیمت اسمی ۰٫۰۰۱ دلار لزوماً بهتر از دریافت ۱۰۰ توکن با قیمت ۱ دلار نیست. حتی قیمت فعلی نیز به‌تنهایی معیار کافی نیست؛ زیرا تعداد توکن‌های در گردش و عرضه آینده می‌تواند ارزش‌گذاری را به‌طور قابل‌توجهی تغییر دهد.

به همین دلیل کاربران باتجربه پیش از صرف زمان برای یک ایردراپ، ابتدا اعتبار پروژه، شرایط واجد شرایط شدن، اقتصاد توکن و ریسک‌های تعامل با قراردادها و وب‌سایت پروژه را بررسی می‌کنند.

چرا پروژه‌های ارز دیجیتال ایردراپ برگزار می‌کنند؟

ایردراپ ارز دیجیتال فقط یک فعالیت تبلیغاتی نیست و می‌تواند بخشی از استراتژی رشد، توزیع توکن یا توسعه جامعه یک پروژه بلاک‌چینی باشد.

پروژه‌ها ممکن است با برگزاری ایردراپ به دنبال جذب کاربران اولیه، تشویق به استفاده از محصول، پاداش دادن به کاربران فعلی، توزیع غیرمتمرکزتر توکن یا افزایش مشارکت جامعه باشند.

البته هدف همه ایردراپ‌ها یکسان نیست. برخی برای جذب کاربر جدید طراحی می‌شوند، برخی کاربران اولیه یا فعال را هدف قرار می‌دهند و برخی دیگر بخشی از برنامه کلی توزیع توکن پروژه هستند.

بنابراین هنگام بررسی یک ایردراپ معتبر بهتر است فقط به میزان پاداش توجه نکنید و ابتدا بپرسید:

پروژه چرا این توکن‌ها را توزیع می‌کند و این توزیع چه نقشی در مدل اقتصادی و رشد اکوسیستم دارد؟

بازاریابی و جذب کاربر

بخشی از ایردراپ‌های ارز دیجیتال با هدف جذب کاربران اولیه و افزایش استفاده از محصول برگزار می‌شوند. پروژه‌های بلاک‌چینی می‌توانند به‌جای تکیه صرف بر تبلیغات سنتی، بخشی از منابع خود را به مشوق‌های مبتنی بر توکن اختصاص دهند تا کاربران مستقیماً با محصول یا شبکه تعامل داشته باشند.

برای مثال، یک پروتکل ممکن است کاربران را به استفاده از یک قابلیت، انجام تراکنش یا تأمین نقدینگی تشویق کند و در ادامه بخشی از توکن‌های خود را براساس معیارهای از پیش تعیین‌شده میان کاربران واجد شرایط توزیع کند.

این مدل برای پروژه یک مزیت بالقوه دارد: کاربر فقط تبلیغ پروژه را نمی‌بیند، بلکه با محصول واقعی تعامل می‌کند. در نتیجه تعداد کاربران، میزان فعالیت و کیفیت تعاملات می‌تواند به یکی از معیارهای ارزیابی موفقیت کمپین تبدیل شود.

بنابراین هنگام تحلیل یک ایردراپ بهتر است علاوه بر تعداد کاربران جذب‌شده، بررسی کنید چه میزان از این فعالیت به استفاده واقعی و پایدار از محصول تبدیل شده است.

در بسیاری از ایردراپ‌های جدید، از کاربران خواسته می‌شود اقداماتی مانند اتصال کیف پول، انجام تراکنش، استفاده از یک پروتکل یا تعامل با یک برنامه غیرمتمرکز (dApp) را انجام دهند. این فعالیت‌ها علاوه بر افزایش مشارکت کاربران، می‌توانند داده‌هایی درباره نحوه استفاده از محصول در اختیار تیم توسعه قرار دهند و به پروژه کمک کنند نقاط ضعف و رفتار کاربران را بهتر شناسایی کند.

البته اتصال کیف پول یا تعامل با یک dApp به‌تنهایی نشانه معتبر بودن یک ایردراپ نیست. کاربران باید پیش از هرگونه تعامل، دامنه رسمی پروژه، قرارداد هوشمند، مجوزهای کیف پول و شرایط کمپین را بررسی کنند و از اتصال کیف پول اصلی خود به وب‌سایت‌های ناشناس خودداری کنند.

پاداش به کاربران وفادار

همه ایردراپ‌ها با هدف جذب کاربر جدید برگزار نمی‌شوند. برخی پروژه‌ها توکن‌های خود را میان کاربرانی توزیع می‌کنند که پیش از اعلام رسمی ایردراپ، از شبکه یا پروتکل استفاده کرده‌اند.

این مدل در پروژه‌هایی مانند Arbitrum و Optimism نیز دیده شده است و هدف آن می‌تواند پاداش دادن به کاربران اولیه و مشارکت‌کنندگان اکوسیستم باشد.

در این نوع ایردراپ، معیارهایی مانند مدت و میزان استفاده، تعداد یا نوع تعاملات، مشارکت در اکوسیستم و گاهی فعالیت‌های مشخص دیگر می‌توانند در تعیین واجد شرایط بودن کاربران نقش داشته باشند.

البته دریافت چنین پاداشی تضمین نمی‌کند که کاربر در آینده نیز توکن بیشتری دریافت کند یا ارزش توکن افزایش یابد؛ شرایط هر پروژه باید جداگانه بررسی شود.

توزیع اولیه توکن

اگر می‌خواهید بدانید منظور از توزیع اولیه توکن در ایردراپ چیست، باید بدانید برخی پروژه‌ها از ایردراپ به‌عنوان یکی از روش‌های توزیع اولیه توکن استفاده می‌کنند.

در این مدل، بخشی از عرضه توکن میان جامعه کاربران، مشارکت‌کنندگان یا کاربران اولیه توزیع می‌شود. هدف می‌تواند ایجاد جامعه کاربری، افزایش مشارکت در حاکمیت، توزیع گسترده‌تر مالکیت توکن یا ایجاد انگیزه برای استفاده از اکوسیستم باشد.

بااین‌حال، صرف توزیع توکن میان تعداد زیادی کاربر به معنی تمرکززدایی واقعی نیست. برای ارزیابی کیفیت توزیع باید سهم تیم و سرمایه‌گذاران، کیف پول‌های بزرگ، برنامه آزادسازی توکن‌ها، میزان عرضه در گردش و ساختار حاکمیت نیز بررسی شود.

انواع ایردراپ ارز دیجیتال

ایردراپ‌های ارز دیجیتال را می‌توان بر اساس روش توزیع توکن و شرایط دریافت پاداش به چند گروه تقسیم کرد. دسته‌بندی رایج شامل ایردراپ استاندارد، ایردراپ مبتنی بر تسک یا Bounty، ایردراپ هولدرها، ایردراپ اختصاصی و ایردراپ گذشته‌نگر (Retroactive Airdrop) است.

البته مرز میان این دسته‌ها همیشه کاملاً مشخص نیست و بعضی پروژه‌ها از ترکیبی از چند روش استفاده می‌کنند. در ادامه مهم‌ترین انواع ایردراپ ارز دیجیتال را بررسی می‌کنیم.

ایردراپ استاندارد (Standard Airdrop)؛ ساده‌ترین مدل دریافت توکن

اگر برای اولین بار قصد شرکت در یک ایردراپ ارز دیجیتال را دارید، ممکن است با مدل استاندارد مواجه شوید. در این روش، پروژه معمولاً شرایط ساده‌ای برای ثبت‌نام یا دریافت پاداش تعیین می‌کند؛ برای مثال ثبت آدرس کیف پول، تکمیل فرم یا انجام یک اقدام مشخص.

پس از پایان کمپین، توکن‌ها میان کاربرانی توزیع می‌شوند که شرایط اعلام‌شده را داشته‌اند. در بعضی کمپین‌ها نیز ممکن است تعداد توکن‌ها محدود باشد و پاداش بر اساس زمان ثبت‌نام، قرعه‌کشی یا معیارهای دیگری تعیین شود.

ویژگی‌های این نوع ایردراپ عبارت‌اند از:

• سادگی فرایند: معمولاً ورود به کمپین نسبتاً آسان است، اما تعداد بالای شرکت‌کنندگان می‌تواند سهم هر کاربر را محدود کند.
• احراز شرایط کاربران: پروژه ممکن است برای جلوگیری از ثبت‌نام‌های جعلی از روش‌هایی مانند تأیید حساب، محدودیت‌های جغرافیایی یا بررسی کیف پول استفاده کند.
• اهمیت اعتبار پروژه: رایگان بودن توکن به معنی ارزشمند یا معتبر بودن ایردراپ نیست. پیش از شرکت باید پروژه، محصول، تیم، توکنومیکس و کانال‌های رسمی آن را بررسی کنید.
• ریسک ایردراپ‌های جعلی: برخی کمپین‌های جعلی از کاربران می‌خواهند کیف پول را به یک وب‌سایت مخرب متصل کنند یا تراکنشی را امضا کنند که می‌تواند دارایی آن‌ها را در معرض خطر قرار دهد.

ایردراپ هولدر (Holder Airdrop)؛ دریافت توکن بر اساس نگهداری دارایی

در Holder Airdrop، شرط اصلی می‌تواند نگهداری یک ارز دیجیتال یا توکن مشخص در یک زمان یا بازه معین باشد. پروژه در یک تاریخ مشخص Snapshot انجام می‌دهد و موجودی کیف پول‌های واجد شرایط را بررسی می‌کند.

سپس بر اساس معیارهایی که از قبل اعلام شده‌اند، مانند میزان دارایی یا مدت نگهداری، توکن‌های جدید میان کاربران واجد شرایط توزیع می‌شوند.

این مدل می‌تواند برای پاداش دادن به دارندگان یک دارایی یا توزیع توکن میان جامعه موجود استفاده شود. بااین‌حال، داشتن یک دارایی صرفاً برای واجد شرایط شدن در ایردراپ ریسک سرمایه‌گذاری ایجاد می‌کند؛ بنابراین نباید ارزش احتمالی پاداش را بدون در نظر گرفتن ریسک کاهش قیمت دارایی اصلی، هزینه فرصت و شرایط بازار ارزیابی کرد.

ایردراپ تسکی (Bounty Airdrop)؛ دریافت پاداش در ازای انجام فعالیت

اگر بخواهیم ساده توضیح دهیم Bounty Airdrop چیست، در این مدل کاربران در ازای انجام فعالیت‌های مشخص، واجد شرایط دریافت پاداش می‌شوند.

این فعالیت‌ها می‌توانند شامل تست نسخه آزمایشی محصول، گزارش باگ، تولید محتوای آموزشی، مشارکت در فعالیت‌های اجتماعی یا انجام برخی اقدامات مشخص در اکوسیستم باشند.

البته از نظر فنی، همه کمپین‌هایی که در ازای انجام تسک پاداش می‌دهند الزاماً «ایردراپ» به معنای دقیق کلمه نیستند و برخی از آن‌ها بیشتر در دسته Bounty یا Incentive Campaign قرار می‌گیرند.

در این مدل، نسبت زمان و هزینه صرف‌شده به پاداش احتمالی اهمیت زیادی دارد. بعضی کمپین‌ها تنها چند دقیقه زمان نیاز دارند، در حالی که برخی دیگر ممکن است هفته‌ها فعالیت مستمر بخواهند.

پیش از انجام تسک‌ها بهتر است موارد زیر را بررسی کنید:

• اعتبار پروژه و تیم توسعه
• محصول واقعی و میزان استفاده از آن
• شرایط دقیق دریافت پاداش
• مدل توکنومیکس و میزان عرضه
• احتمال ایجاد بازار نقدشونده برای توکن
• هزینه‌های احتمالی انجام تراکنش‌ها
• میزان زمان موردنیاز برای تکمیل فعالیت‌ها

هیچ‌کدام از این موارد تضمین نمی‌کنند که پاداش نهایی ارزش مالی مشخصی داشته باشد؛ بنابراین بهتر است ایردراپ را فعالیتی با پاداش احتمالی در نظر بگیرید، نه درآمد تضمین‌شده.

ایردراپ اختصاصی (Exclusive Airdrop)؛ پاداش برای کاربران منتخب

Exclusive Airdrop برای همه کاربران در دسترس نیست. در این مدل، پروژه ممکن است گروه مشخصی از کاربران را بر اساس معیارهایی مانند مشارکت مستمر، استفاده از قابلیت‌های خاص، فعالیت در اکوسیستم یا نقش آن‌ها در توسعه جامعه انتخاب کند.

در نتیجه، شانس دریافت این نوع ایردراپ معمولاً به داشتن شرایط مشخص وابسته است و ممکن است تعداد دریافت‌کنندگان آن محدود باشد.

یکی از اهداف احتمالی این مدل، هدفمندتر کردن توزیع توکن و پاداش دادن به کاربران یا مشارکت‌کنندگانی است که تعامل واقعی‌تری با پروژه داشته‌اند.

اما نباید فرض کرد که Exclusive Airdrop همیشه ارزش اقتصادی بیشتری دارد یا حتماً فشار فروش کمتری ایجاد می‌کند. رفتار دریافت‌کنندگان پس از دریافت توکن به شرایط بازار، میزان پاداش، نقدشوندگی و دیدگاه آن‌ها نسبت به پروژه بستگی دارد.

از عوامل احتمالی واجد شرایط شدن برای دریافت ایردراپ اختصاصی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• فعالیت واقعی و مستمر در شبکه
• تعامل با قراردادهای هوشمند
• استفاده از قابلیت‌های مختلف پروتکل
• مشارکت در رأی‌گیری‌های حاکمیتی (Governance)
• استفاده منظم از سرویس‌های پروژه
• مشارکت در جامعه یا برنامه‌های رسمی پروژه
• سابقه فعالیت در اکوسیستم پیش از اعلام ایردراپ

ایردراپ Retroactive؛ پاداشی برای کاربران اولیه پروژه

ایردراپ گذشته‌نگر یا Retroactive Airdrop یکی از شناخته‌شده‌ترین مدل‌های توزیع توکن در اکوسیستم Web3 است. در این روش، پروژه پس از مدتی فعالیت، سوابق استفاده کاربران را بررسی می‌کند و بخشی از توکن‌های خود را به کاربرانی اختصاص می‌دهد که پیش از اعلام ایردراپ یا پیش از عرضه توکن، با پروتکل یا شبکه تعامل داشته‌اند.

در بسیاری از این ایردراپ‌ها، Snapshotهای تاریخی، نوع فعالیت، تعداد یا تداوم تعامل و سایر معیارهای از پیش تعیین‌شده برای تشخیص کاربران واجد شرایط استفاده می‌شود. برای مثال، در ایردراپ UNI، کاربران و تأمین‌کنندگان نقدینگی تاریخی Uniswap بر اساس Snapshot مربوط به اول سپتامبر ۲۰۲۰ مشمول توزیع شدند. در ایردراپ ARB نیز معیارهای مختلفی از میزان استفاده از Arbitrum در کنار سازوکارهای مقابله با فعالیت‌های Sybil در نظر گرفته شد.

نمونه‌هایی مانند Uniswap، Arbitrum، Optimism و Ethereum Name Service (ENS) باعث شدند مفهوم پاداش‌دهی به کاربران اولیه بیش از پیش مورد توجه قرار بگیرد. بااین‌حال، تجربه این پروژه‌ها به این معنا نیست که هر پروژه‌ای که هنوز توکن خود را عرضه نکرده، الزاماً در آینده ایردراپ خواهد داشت.

یکی از چالش‌های مهم در Retroactive Airdrop، شناسایی کاربر واقعی و جلوگیری از ایجاد تعداد زیادی کیف پول برای افزایش پاداش است. به همین دلیل، برخی پروژه‌ها از روش‌های Sybil Detection استفاده می‌کنند و الگوهای غیرطبیعی یا کیف پول‌های مرتبط را از دریافت‌کنندگان حذف یا مشمول محدودیت می‌کنند. در ایردراپ Arbitrum نیز بخشی از معیارهای امتیازدهی برای کسر امتیاز از الگوهای مرتبط با Sybil طراحی شده بود.

نکته مهم این است که Retroactive Airdrop معمولاً با انجام چند تسک پس از انتشار خبر ایردراپ قابل دستیابی نیست. فلسفه اصلی این مدل، پاداش دادن به مشارکت گذشته است؛ بنابراین اگر پروژه‌ای هنوز توکن خود را عرضه نکرده باشد، استفاده واقعی و منطقی از محصول آن می‌تواند از دنبال کردن صرفِ کمپین‌های تبلیغاتی اهمیت بیشتری داشته باشد. البته هیچ تضمینی وجود ندارد که این فعالیت‌ها در آینده به دریافت توکن منجر شوند.

چگونه در ایردراپ ارز دیجیتال شرکت کنیم؟

شرکت در ایردراپ ارز دیجیتال ممکن است از یک ثبت‌نام ساده تا مجموعه‌ای از تعاملات آنچین و فعالیت‌های اجتماعی متفاوت باشد. بااین‌حال، پیش از اتصال کیف پول، امضای پیام یا انجام تراکنش باید اعتبار پروژه و امنیت قراردادها را بررسی کنید؛ زیرا هر ایردراپی ارزش پذیرش ریسک یا هزینه انجام آن را ندارد.

برای یادگیری ساختار کمپین‌ها، بررسی پروژه‌ها و آشنایی با روش‌های حرفه‌ای‌تر فعالیت در این حوزه، می‌توانید از دوره جامع آموزش ایردراپ استفاده کنید. در ادامه، مراحل کلی شرکت در ایردراپ را بررسی می‌کنیم.

انتخاب کیف پول مناسب

اولین قدم برای شرکت در بسیاری از ایردراپ‌های Web3، داشتن یک کیف پول غیرحضانتی (Non-Custodial Wallet) سازگار با شبکه موردنظر است. در این نوع کیف پول، کنترل کلید خصوصی و عبارت بازیابی در اختیار کاربر قرار دارد و مسئولیت حفظ امنیت آن نیز با خود اوست.

کیف پول‌هایی مانند MetaMask برای بسیاری از شبکه‌های سازگار با اتریوم استفاده می‌شوند، اما انتخاب کیف پول باید بر اساس شبکه، اپلیکیشن و استانداردهای مورد پشتیبانی پروژه انجام شود.

هنگام انتخاب کیف پول برای ایردراپ به این موارد توجه کنید:

• امنیت عبارت بازیابی: Seed Phrase یا کلید خصوصی را هرگز در اختیار فرد، سایت یا اپلیکیشن دیگری قرار ندهید. هیچ پروژه معتبر برای دریافت ایردراپ به عبارت بازیابی شما نیاز ندارد.
• سازگاری با شبکه: مطمئن شوید کیف پول از شبکه و استاندارد توکن مورد استفاده پروژه پشتیبانی می‌کند.
• استفاده از کیف پول جداگانه: برای تعامل با پروژه‌های ناشناخته یا کمپین‌های پرریسک، بهتر است از یک کیف پول جدا از کیف پولی که دارایی‌های اصلی خود را در آن نگهداری می‌کنید استفاده شود.
• بررسی مجوزهای قرارداد: اتصال کیف پول با امضای تراکنش یا اعطای مجوز دسترسی به توکن‌ها یکسان نیست. قبل از تأیید هر درخواست، جزئیات آن را بررسی کنید.

انجام تسک‌های پروژه

پس از ایجاد یا اتصال کیف پول، ممکن است پروژه برای شناسایی کاربران و افزایش تعامل با اکوسیستم خود، فعالیت‌های مشخصی را در نظر بگیرد. این فعالیت‌ها بسته به نوع پروژه متفاوت هستند و می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• انجام تراکنش در شبکه بلاک‌چین
• استفاده از یک برنامه غیرمتمرکز (dApp)
• انجام Swap یا سایر فعالیت‌های مرتبط با DeFi
• تأمین نقدینگی در صورت وجود و درک کامل ریسک‌های آن
• آزمایش قابلیت‌های شبکه آزمایشی (Testnet)
• مشارکت در برنامه‌های اجتماعی یا کامیونیتی پروژه
• ارائه بازخورد، گزارش خطا یا مشارکت در فعالیت‌های توسعه‌ای

نکته مهم این است که انجام تعداد زیادی تراکنش صرفاً برای افزایش شانس ایردراپ، لزوماً استراتژی مناسبی نیست. بعضی پروژه‌ها فعالیت‌های غیرطبیعی، تکراری یا مرتبط با چندین کیف پول را شناسایی می‌کنند و ممکن است آن‌ها را واجد شرایط ندانند.

ثبت آدرس کیف پول و دریافت پاداش

در برخی ایردراپ‌ها، پروژه پس از پایان دوره فعالیت، داده‌های مربوط به کاربران را بررسی و Snapshot یا مجموعه‌ای از Snapshotها را مبنا قرار می‌دهد. سپس معیارهای واجد شرایط بودن اعلام می‌شود و کاربران می‌توانند در صورت واجد شرایط بودن، فرآیند Claim را انجام دهند.

فرآیند دریافت پاداش ممکن است شامل اتصال کیف پول به وب‌سایت رسمی، امضای یک پیام یا تأیید یک تراکنش باشد. بنابراین، Snapshot لزوماً به معنای مرحله‌ای نیست که کاربر در آن توکن دریافت می‌کند؛ بلکه معمولاً به ثبت وضعیت یا داده‌های کاربر در یک زمان مشخص اشاره دارد.

در این مرحله باید احتیاط زیادی داشته باشید. لینک‌های جعلی Claim، صفحات فیشینگ و قراردادهای مخرب از روش‌های رایج کلاهبرداری در حوزه ایردراپ هستند. هیچ‌گاه عبارت بازیابی یا کلید خصوصی خود را وارد سایت‌های ناشناس نکنید و پیش از امضای تراکنش، دامنه وب‌سایت و منابع رسمی پروژه را بررسی کنید. راهنمای رسمی ENS نیز تأکید می‌کند که بسیاری از کلاهبرداری‌های ایردراپی از طریق تراکنش‌های مخرب، درخواست عبارت بازیابی یا صفحات فیشینگ انجام می‌شوند.

چگونه ایردراپ‌های معتبر را پیدا کنیم؟

پیدا کردن ایردراپ معتبر به اندازه شرکت در آن اهمیت دارد. محبوبیت بالای ایردراپ‌ها باعث شده کلاهبرداران نیز از نام پروژه‌های شناخته‌شده برای ایجاد صفحات جعلی، توکن‌های تقلبی و لینک‌های فیشینگ استفاده کنند.

برای ارزیابی یک پروژه، صرفاً به وعده «ارز دیجیتال رایگان» یا تعداد دنبال‌کنندگان شبکه‌های اجتماعی آن اکتفا نکنید. بهتر است مجموعه‌ای از عوامل را در کنار یکدیگر بررسی کنید:

• محصول واقعی: آیا پروژه محصول یا پروتکل قابل استفاده‌ای دارد؟
• سابقه فعالیت: آیا توسعه پروژه در طول زمان ادامه داشته است؟
• تیم و توسعه‌دهندگان: آیا اطلاعات قابل بررسی درباره تیم یا مشارکت‌کنندگان پروژه وجود دارد؟
• قراردادهای هوشمند: آیا قراردادها و آدرس‌های رسمی آن‌ها قابل بررسی هستند؟
• منابع رسمی: آیا لینک کمپین در وب‌سایت و کانال‌های رسمی پروژه منتشر شده است؟
• امنیت: آیا پروژه درباره قراردادها، مجوزها و ریسک‌های تعامل با پروتکل اطلاعات شفافی ارائه می‌کند؟
• توکنومیکس: در صورت معرفی توکن، عرضه کل، میزان عرضه در گردش، تخصیص توکن و برنامه آزادسازی آن را بررسی کنید.
• هزینه و ریسک فعالیت: کارمزد شبکه، سرمایه موردنیاز، ریسک قرارداد هوشمند و زمان صرف‌شده را در کنار احتمال دریافت پاداش ارزیابی کنید.

در نهایت، ایردراپ معتبر الزاماً به معنای ایردراپ پرسود نیست. حتی اگر پروژه‌ای واقعی و معتبر باشد، ارزش توکن دریافتی می‌تواند پس از عرضه تحت تأثیر عرضه و تقاضا، نقدشوندگی، توکنومیکس و شرایط بازار تغییر کند. بنابراین بهتر است ایردراپ را فرصتی برای آشنایی و مشارکت در یک اکوسیستم بدانید، نه درآمد تضمین‌شده.

وب‌سایت‌های معرفی ایردراپ

برای پیدا کردن فرصت‌های جدید، بسیاری از کاربران از وب‌سایت‌های تخصصی معرفی ایردراپ استفاده می‌کنند. این پلتفرم‌ها اطلاعاتی مثل زمان شروع کمپین، شرایط شرکت، شبکه مورد استفاده و مراحل دریافت توکن را منتشر می‌کنند.

قبل از اقدام برای خرید ایردراپ از وب‌سایت‌ها باید موارد زیر را بررسی کنید:

• وب‌سایت رسمی پروژه و مستندات آن
• سابقه تیم توسعه‌دهنده
• فعالیت واقعی پروتکل یا محصول
• حجم فعالیت کاربران در شبکه بلاک‌چین
• قراردادهای هوشمند و اطلاعات آن‌چین

شبکه‌های اجتماعی پروژه‌ها

خیلی‌ها می‌پرسند مهم‌ترین منبع اطلاع‌رسانی ایردراپ چیست؟ پاسخ یک کلمه است: شبکه‌های اجتماعی. بسیاری از پروژه‌های بلاک‌چینی اطلاعیه‌های مربوط به کمپین‌ها، شرایط شرکت، آموزش ایردراپ و زمان “Snapshot” را از طریق کانال‌های رسمی خود منتشر می‌کنند.

برای بررسی اعتبار یک پروژه فقط به تعداد دنبال‌کنندگان توجه نکنید؛ چرا که برخی پروژه‌های جعلی با خرید فالوئر یا ایجاد تعامل مصنوعی تلاش می‌کنند معتبر به نظر برسند. بررسی کیفیت محتوا، میزان مشارکت کاربران، فعالیت توسعه‌دهندگان و سابقه ارتباط پروژه با جامعه “Web3” اطلاعات دقیق‌تری در اختیار شما قرار می‌دهد.

جوامع Discord و Telegram

جوامع “Discord” و “Telegram” یکی از مهم‌ترین کانال‌ها برای پیگیری ایردراپ‌های جدید و ارتباط مستقیم با تیم توسعه‌دهنده پروژه‌های “Web3” هستند. بسیاری از پروژه‌های بلاک‌چینی قبل از عرضه رسمی توکن یا شروع کمپین ایردراپ، اخبار مربوط به شرایط شرکت، تغییرات برنامه‌ها و زمان‌بندی رویدادها را ابتدا در همین جوامع منتشر می‌کنند.

بااین‌حال حضور یک پروژه در “Discord” یا “Telegram” نشانه اعتبار آن نیست. برخی کلاهبرداران با ایجاد گروه‌های جعلی یا ارسال پیام‌های خصوصی با نام ادمین‌ها، کاربران را به لینک‌های مخرب هدایت می‌کنند. برای کاهش ریسک ایردراپ کلاهبردار یک پروژه به این موارد توجه کنید:

• کانال رسمی را بررسی کنید: لینک Discord یا Telegram باید از وب‌سایت رسمی پروژه یا حساب‌های تایید شده آن منتشر شده باشد
• به پیام خصوصی اعتماد نکنید: تیم‌های معتبر برای دریافت “Seed Phrase”، کلید خصوصی یا اتصال فوری کیف پول از کاربران درخواست مستقیم نمی‌کنند
• فعالیت جامعه را ارزیابی کنید: تعداد اعضا، کیفیت گفتگوها، پاسخ‌گویی تیم توسعه‌دهنده و میزان مشارکت کاربران نشانه‌ای از واقعی بودن یک پروژه است
• اطلاعیه‌ها را از منابع اصلی دنبال کنید: شرایط ایردراپ، قوانین دریافت توکن و زمان “Snapshot” تغییر می‌کند؛ بنابراین اطلاعات نهایی را فقط از کانال رسمی پروژه دریافت کنید

چگونه ایردراپ‌های کلاهبرداری را تشخیص دهیم؟

ایردراپ کلاهبرداری با وعده دریافت توکن رایگان یا سودهای غیر واقعی، کاربران را به اتصال کیف پول یا انجام یک اقدام خطرناک ترغیب می‌کند. تفاوت اصلی یک ایردراپ معتبر با یک طرح جعلی این است که پروژه واقعی برای توزیع توکن به اطلاعات حساس یا انتقال دارایی کاربر نیاز ندارد.

با افزایش محبوبیت ایردراپ ارز دیجیتال، روش‌های سواستفاده نیز پیچیده‌تر شده‌اند. برخی کلاهبرداران با ساخت وب‌سایت‌های مشابه پروژه‌های شناخته‌شده، ایجاد حساب‌های جعلی در شبکه‌های اجتماعی یا طراحی قراردادهای مخرب، تلاش می‌کنند کنترل کیف پول کاربران را به دست بگیرند. پس بهترین راهکار قبل از شرکت در هر ایردراپ بررسی امنیت و اعتبار پروژه است. در ادامه برای اینکه بدانید راهکارهای تشخیص جعلی بودن ایردراپ چیست، به نشانه‌های آن‌ها می‌پردازیم.

درخواست کلید خصوصی

یکی از واضح‌ترین نشانه‌های یک ایردراپ جعلی، درخواست کلید خصوصی (Private Key) یا عبارت بازیابی کیف پول (Seed Phrase) است. هیچ پروژه معتبر بلاک‌چینی برای توزیع توکن، دریافت پاداش یا بررسی صلاحیت کاربران به این اطلاعات نیاز ندارد.

برای حفظ امنیت اقدامات زیر ضروری هستند:

• عبارت بازیابی کیف پول را در هیچ وب‌سایتی وارد نکنید
• آن را برای هیچ فردی در شبکه‌های اجتماعی ارسال نکنید
• برای شرکت در ایردراپ‌ها فقط از اتصال کیف پول (Wallet Connect) در پلتفرم‌های معتبر استفاده کنید

درخواست واریز وجه

درخواست پرداخت پول برای دریافت ایردراپ دیگر از نشانه‌های رایج کلاهبرداری است. بسیاری از پروژه‌های جعلی از کاربران می‌خواهند ابتدا مقدار مشخصی ارز دیجیتال برای “فعال‌سازی حساب”، “پرداخت کارمزد دریافت توکن” یا “تایید صلاحیت” ارسال کنند. ایردراپ‌های واقعی در برخی شبکه‌ها نیازمند پرداخت کارمزد تراکنش (Gas Fee) در زمان انجام فعالیت‌های آن‌چین هستند؛ اما این موضوع با ارسال مستقیم وجه به یک آدرس ناشناس تفاوت دارد.

قبل از هر پرداختی باید بررسی کنید:

• آیا این هزینه در مستندات رسمی پروژه ذکر شده است؟
• آیا پرداخت از طریق قرارداد هوشمند رسمی انجام می‌شود؟
• آیا درخواست واریز از طرف حساب رسمی پروژه منتشر شده است؟

بررسی اعتبار پروژه؛ مهم‌ترین مرحله قبل از شرکت در ایردراپ

قبل از شرکت در هر ایردراپ ارز دیجیتال باید پروژه را مثل یک فرصت سرمایه‌گذاری بررسی کنید؛ زیرا ظاهر حرفه‌ای، تعداد دنبال‌کننده یا وعده پاداش بزرگ هیچ‌وقت نشانه اعتبار نیست. طبق توصیه‌های امنیتی منتشر شده توسط Coinbase، بررسی سابقه پروژه، شفافیت تیم، فعالیت واقعی شبکه و استفاده از منابع رسمی، از مهم‌ترین روش‌ها برای کاهش ریسک کلاهبرداری‌های کریپتویی هستند.

برای ارزیابی یک ایردراپ معتبر این موارد را بررسی کنید:

• تیم توسعه‌دهنده: مشخص بودن اعضای تیم، سابقه کاری، فعالیت‌های قبلی و امکان بررسی هویت آن‌ها
• محصول واقعی و کاربرد مشخص: پروژه باید یک پروتکل، اپلیکیشن غیر متمرکز یا سرویس قابل استفاده داشته باشد
• مستندات فنی و نقشه راه: وجود Whitepaper، Roadmap و توضیحات شفاف درباره کاربرد توکن، مدل اقتصادی و اهداف پروژه
• فعالیت آن‌چین (On-chain Activity): بررسی تعداد کاربران، تراکنش‌ها، قراردادهای هوشمند و میزان استفاده واقعی از شبکه
• منابع رسمی پروژه: اطلاعات مربوط به ایردراپ را فقط از وب‌سایت رسمی، حساب‌های تایید شده شبکه‌های اجتماعی و کانال‌های رسمی دنبال کنید

مزایا و معایب شرکت در ایردراپ

برای رسیدن به پاسخ این سوال که مزایا و معایب ایردراپ چیست، آشنایی با پروژه‌های جدید و دریافت توکن بدون خرید مستقیم و ریسک‌هایی مثل کلاهبرداری، اتلاف زمان و دریافت توکن‌های کم‌ارزش را در نظر گرفت. در جدول زیر مهم‌ترین مزایا و معایب ایردراپ‌ها را آورده‌ایم تا متناسب با نیازهای خود بهترین ایردراپ ارز دیجیتال را انتخاب کنید.

بزرگ‌ترین ایردراپ‌های تاریخ ارز دیجیتال

پروژه‌هایی مانند “Uniswap”، “Arbitrum”، “Optimism” و “Ethereum Name Service (ENS)” با توزیع توکن بین کاربران اولیه، علاوه بر ایجاد جامعه کاربری، مدل جدیدی از مشارکت در اکوسیستم‌های “Web3” را نشان دادند. اگر به دنبال این هستید که بدانید سودآورترین Airdrop چیست، در ادامه چهار نمونه از گزینه‌های بهترین ایردراپ ارز دیجیتال را به شما معرفی می‌کنیم.

Uniswap؛ ایردراپی که استاندارد جدیدی برای پروژه‌های DeFi ساخت

ایردراپ “Uniswap” در سال ۲۰۲۰ یکی از مشهورترین نمونه‌ها در تاریخ ارز دیجیتال بود. این صرافی غیرمتمرکز (DEX) برای قدردانی از کاربران اولیه خود، توکن حاکمیتی “UNI” را بین افرادی توزیع کرد که قبل از ثبت اسنپ‌شات از این پروتکل استفاده کرده بودند.

در این ایردراپ بسیاری از کاربران واجد شرایط حداقل ۴۰۰ توکن “UNI” دریافت کردند. معیار اصلی دریافت پاداش استفاده قبلی از قراردادهای “Uniswap” و مشارکت در اکوسیستم این صرافی غیر متمرکز بود. اهمیت ایردراپ یونی سواپ فقط در ارزش مالی توکن‌ها نبود؛ این اقدام باعث شد کاربران احساس مالکیت بیشتری نسبت به پروتکل داشته باشند و مدل حاکمیت غیر متمرکز (Decentralized Governance) در یک پروژه بزرگ “DeFi” تقویت شود.

؛ یکی از بزرگ‌ترین ایردراپ‌های لایه دوم اتریوم

ایردراپ “Arbitrum” در سال ۲۰۲۳ از بزرگ‌ترین توزیع‌های توکن در حوزه لایه دوم اتریوم بود. این پروژه با عرضه توکن “ARB” بخشی از توکن‌ها را به کاربران اولیه‌ای اختصاص داد که از شبکه “Arbitrum” استفاده کرده بودند.

معیارهای واجد شرایط شدن در این ایردراپ شامل فعالیت‌هایی مانند انجام تراکنش، استفاده از اپلیکیشن‌های غیر متمرکز، انتقال دارایی و تعامل با اکوسیستم “Arbitrum” بود. هدف اصلی این توزیع، تقویت جامعه کاربران و انتقال بخشی از تصمیم‌گیری‌های شبکه به دارندگان توکن ARB بود. اهمیت این ایردراپ در این بود که نشان داد پروژه‌های “Layer ۲” فقط با ارائه فناوری مقیاس‌پذیری موفق نمی‌شوند؛ بلکه ایجاد جامعه‌ای فعال و مشارکت کاربران نیز بخش مهمی از رشد یک شبکه بلاک‌چینی است.

Optimism؛ ایردراپ رایگان برای کاربران فعال یک شبکه لایه دوم اتریوم

در پاسخ به سوال ایردراپ چیست، “Optimism” از نمونه‌های شناخته‌ شده ایردراپ در دنیای ارز دیجیتال است که توکن “OP” را به کاربران فعال اکوسیستم خود پاداش داد. این پروژه لایه دوم اتریوم با هدف کاهش هزینه تراکنش‌ها و افزایش سرعت شبکه ایجاد شد و برخلاف برخی ایردراپ‌های ساده، توزیع توکن را بر اساس میزان مشارکت واقعی کاربران انجام داد.

اولین ایردراپ “Optimism” در سال ۲۰۲۲ اجرا شد و کاربرانی که پیش از عرضه توکن “OP” از شبکه استفاده کرده بودند، بر اساس معیارهایی مانند فعالیت در شبکه، مشارکت در اکوسیستم و تعامل با برنامه‌های غیر متمرکز، واجد شرایط دریافت ایردراپ رایگان شدند.

این پروژه بعدها نیز مراحل دیگری از توزیع توکن را برای حمایت از کاربران و توسعه‌دهندگان ادامه داد. اهمیت Optimism در این است که نشان داد ایردراپ‌های معتبر فقط برای جذب کاربر طراحی نمی‌شوند؛ بلکه روشی برای پاداش دادن به افرادی هستند که در مراحل اولیه به رشد یک پروژه کمک کرده‌اند.

Ethereum Name Service (ENS)؛ نمونه‌ای موفق از مشارکت کاربران در حاکمیت Web3

ایردراپ “Ethereum Name Service (ENS)” در سال ۲۰۲۱ از نمونه‌های مهم توزیع توکن در پروژه‌های زیرساختی Web3 بود. “ENS” سرویسی مبتنی بر اتریوم است که امکان استفاده از نام‌های قابل خواندن مانند “name.eth” را به جای آدرس‌های طولانی کیف پول فراهم می‌کند.

 

در این ایردراپ توکن “ENS” بین کاربرانی توزیع شد که قبل از زمان مشخص‌ شده، دامنه‌های “ENS” ثبت کرده بودند. میزان پاداش بر اساس معیارهایی مانند سابقه مالکیت دامنه و فعالیت کاربر تعیین می‌شد. اهمیت ایردراپ “ENS” در این بود که نشان داد حتی پروژه‌های زیرساختی و غیر مالی “Web3” نیز می‌توانند از مدل توزیع توکن برای ایجاد یک سازمان غیرمتمرکز (DAO) و مشارکت دادن کاربران استفاده کنند.

ایردراپ چیست؛ فرصت رایگان یا آزمون دقت در دنیای Web3؟

ایردراپ ارز دیجیتال می‌تواند راهی برای آشنایی با پروژه‌های جدید، مشارکت زودهنگام در اکوسیستم‌های Web3 و در برخی موارد دریافت توکن باشد؛ اما ارزش آن صرفاً به «رایگان بودن» محدود نمی‌شود. در مدل‌هایی مانند Retroactive Airdrop، پروژه ممکن است پس از بررسی سوابق فعالیت کاربران، به مشارکت‌کنندگان اولیه پاداش بدهد. تجربه پروژه‌هایی مانند Uniswap، Arbitrum و ENS نیز نشان داده است که مشارکت واقعی در یک اکوسیستم می‌تواند یکی از معیارهای مهم در برخی برنامه‌های توزیع توکن باشد.

بااین‌حال، هیچ پروژه‌ای صرفاً به دلیل اجرای کمپین ایردراپ، لزوماً ارزشمند یا سودآور نیست. اگر قصد شرکت در ایردراپ‌ها را دارید، بهتر است به جای دنبال کردن هر فرصت جدید، پروژه‌هایی را بررسی کنید که محصول یا کاربرد مشخص، تیم و توسعه‌دهندگان قابل بررسی، جامعه کاربری فعال و سابقه فعالیت شفاف دارند. همچنین پیش از اتصال کیف پول یا امضای تراکنش، اعتبار وب‌سایت و قرارداد موردنظر را بررسی کنید.

سوالات متداول درباره ایردراپ

ایردراپ ارز دیجیتال چیست؟

ایردراپ ارز دیجیتال روشی برای توزیع توکن میان کاربران یک پروژه بلاک‌چینی است. این توزیع ممکن است بر اساس فعالیت‌های قبلی کاربران، نگهداری یک دارایی مشخص، مشارکت در شبکه یا انجام برخی فعالیت‌های تعیین‌شده انجام شود.

بنابراین ایردراپ همیشه به معنای دریافت توکن بدون هیچ شرطی نیست و معیارهای واجد شرایط بودن از پروژه‌ای به پروژه دیگر تفاوت دارد.

آیا دریافت ایردراپ کاملاً رایگان است؟

لزومًا نه. ممکن است خود توکن بدون پرداخت قیمت خرید در اختیار کاربر قرار بگیرد، اما مشارکت در برخی کمپین‌ها می‌تواند هزینه‌هایی مانند کارمزد شبکه، هزینه تأمین نقدینگی یا هزینه فرصت سرمایه و زمان داشته باشد.

به همین دلیل، پیش از انجام تسک‌های آن‌چین بهتر است هزینه احتمالی فعالیت را با ارزش نامشخص پاداش مقایسه کنید.

آیا برای شرکت در ایردراپ باید کلید خصوصی کیف پول را وارد کنیم؟

خیر. هرگز کلید خصوصی یا عبارت بازیابی (Seed Phrase) خود را در اختیار وب‌سایت، پروژه یا فرد دیگری قرار ندهید.

برای دریافت ایردراپ معمولاً اتصال کیف پول، امضای پیام یا تأیید یک تراکنش کافی است و در هیچ‌یک از این مراحل نباید عبارت بازیابی کیف پول را در اختیار شخص یا سایت دیگری قرار دهید.

همچنین باید بین «اتصال کیف پول» و «امضای تراکنش یا اعطای مجوز به یک قرارداد هوشمند» تفاوت قائل شوید؛ اتصال کیف پول به‌تنهایی به معنای انتقال دارایی نیست، اما تأیید درخواست‌های مخرب می‌تواند برای دارایی‌های کاربر ریسک ایجاد کند.

بهترین کیف پول برای ایردراپ چیست؟

یک کیف پول واحد را نمی‌توان به‌عنوان بهترین گزینه برای تمام ایردراپ‌ها معرفی کرد. انتخاب کیف پول به شبکه، استاندارد توکن و اپلیکیشن مورد استفاده بستگی دارد.

مهم‌تر از نام کیف پول، رعایت اصول امنیتی است: عبارت بازیابی را آفلاین و محرمانه نگه دارید، از کیف پول اصلی خود برای تعامل با پروژه‌های ناشناخته استفاده نکنید و پیش از تأیید تراکنش‌ها و مجوزهای قراردادهای هوشمند، جزئیات آن‌ها را بررسی کنید.

تفاوت ایردراپ و استخراج ارز دیجیتال چیست؟

در ایردراپ، پروژه توکن‌های خود را بر اساس معیارهای مشخص میان برخی کاربران توزیع می‌کند؛ برای مثال ممکن است فعالیت قبلی، استفاده از پروتکل یا مشارکت در یک کمپین مبنای دریافت پاداش باشد.

در استخراج (Mining)، در شبکه‌های مبتنی بر سازوکارهایی مانند Proof of Work، ماینرها با استفاده از توان محاسباتی خود در پردازش و تأمین امنیت شبکه مشارکت می‌کنند و در ازای آن، طبق قوانین شبکه پاداش دریافت می‌کنند.

بنابراین، ایردراپ معمولاً یک سازوکار توزیع توکن است، درحالی‌که استخراج بخشی از سازوکار اجماع و امنیت برخی شبکه‌های بلاک‌چینی محسوب می‌شود.