میکر و تیکر (Maker & Taker) چیست؟ تفاوت سفارش‌گذار و سفارش‌بردار

در صرافی، نحوه ورود و اجرای سفارش مشخص می‌کند معامله‌گر Maker باشد یا Taker. برخی سفارش‌ها وارد دفتر سفارشات می‌شوند و تا زمان پیدا شدن طرف مقابل در بازار باقی می‌مانند؛ در مقابل، برخی سفارش‌ها با سفارش‌های موجود در بازار تطبیق پیدا می‌کنند و بلافاصله یا با سرعت بیشتری اجرا می‌شوند.

این تفاوت فقط یک اصطلاح معاملاتی نیست و با عواملی مانند نقدینگی، سرعت اجرای معامله، اسلیپیج و کارمزد ارتباط دارد. شناخت میکر و تیکر، به‌ویژه هنگام استفاده از سفارش‌های Limit و Market، به معامله‌گر کمک می‌کند هزینه و کیفیت اجرای سفارش خود را بهتر مدیریت کند.

میکر و تیکر به زبان ساده چیست؟

در بازارهایی که از دفتر سفارشات (Order Book) استفاده می‌کنند، تفاوت میکر و تیکر به این بستگی دارد که سفارش معامله‌گر به نقدینگی بازار اضافه شود یا از نقدینگی موجود استفاده کند.

به زبان ساده، Maker سفارشی ثبت می‌کند که بلافاصله اجرا نمی‌شود و در دفتر سفارشات قرار می‌گیرد؛ بنابراین به نقدینگی بازار اضافه می‌کند. در مقابل، Taker سفارشی را اجرا می‌کند که با سفارش‌های موجود در دفتر سفارشات تطبیق پیدا می‌کند و در نتیجه بخشی از نقدینگی موجود را مصرف می‌کند.

میکر (Maker) یا سفارش‌گذار کیست؟

میکر یا سفارش‌گذار معامله‌گری است که سفارشی ثبت می‌کند که در همان لحظه با سفارش مناسب در سمت مقابل تطبیق پیدا نمی‌کند. این سفارش وارد دفتر سفارشات می‌شود و تا زمانی که معامله‌گر دیگری حاضر به معامله در آن قیمت باشد، در بازار باقی می‌ماند.

برای مثال، فرض کنید قیمت فعلی بیت‌کوین حدود ۱۰۰٬۰۰۰ دلار است و معامله‌گر یک سفارش خرید Limit در قیمت ۹۹٬۵۰۰ دلار ثبت می‌کند. اگر در آن لحظه فروشنده‌ای با قیمت ۹۹٬۵۰۰ دلار یا پایین‌تر وجود نداشته باشد، سفارش خرید در دفتر سفارشات قرار می‌گیرد. در این حالت معامله‌گر به نقدینگی بازار اضافه کرده و در صورت اجرای سفارش به‌عنوان Maker شناخته می‌شود.

میکر چگونه به نقدینگی بازار اضافه می‌کند؟

سفارش‌های Maker که بلافاصله اجرا نمی‌شوند، در دفتر سفارشات باقی می‌مانند و امکان معامله را برای سفارش‌های بعدی فراهم می‌کنند. به همین دلیل، افزایش تعداد و حجم سفارش‌های میکر می‌تواند عمق بازار را بیشتر کند و در شرایط مناسب به کاهش فاصله میان بهترین قیمت خرید و فروش کمک کند.

میکرها از چند طریق به نقدینگی بازار کمک می‌کنند:

• ایجاد سفارش‌های قابل اجرا برای معامله‌گران بعدی
• افزایش عمق دفتر سفارشات
• کمک به تامین نقدینگی بازار
• امکان تعیین قیمت موردنظر به‌جای اجرای فوری معامله

آیا هر سفارش Limit حتما Maker است؟

خیر. Limit Order فقط حداکثر قیمت قابل قبول برای خرید یا حداقل قیمت قابل قبول برای فروش را مشخص می‌کند و به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که سفارش Maker باشد.

اگر یک سفارش Limit بلافاصله با سفارش‌های موجود در دفتر سفارشات تطبیق پیدا کند، معامله‌گر در آن بخش از معامله Taker محسوب می‌شود. اما اگر سفارش بدون اجرای فوری در دفتر سفارشات باقی بماند و بعدا توسط سفارش دیگری اجرا شود، معامله‌گر Maker خواهد بود.

تیکر (Taker) یا سفارش‌بردار کیست؟

تیکر یا سفارش‌بردار معامله‌گری است که سفارشی ثبت می‌کند که با یک یا چند سفارش موجود در دفتر سفارشات تطبیق پیدا می‌کند و بلافاصله یا با سرعت بالایی اجرا می‌شود. در این حالت، سفارش به‌جای اضافه‌کردن نقدینگی جدید به دفتر سفارشات، از نقدینگی موجود استفاده می‌کند.

برای مثال، اگر بهترین قیمت فروش بیت‌کوین در دفتر سفارشات ۱۰۰٬۰۰۰ دلار باشد و معامله‌گر یک سفارش خرید ثبت کند که سفارش فروش موجود در این قیمت را اجرا کند، نقش Taker را خواهد داشت. در این حالت اولویت معامله‌گر اجرای سریع سفارش است، نه اضافه‌کردن یک سفارش جدید به دفتر سفارشات.

تیکر چگونه نقدینگی دفتر سفارشات را مصرف می‌کند؟

با اجرای سفارش Taker، یک یا چند سفارش موجود در سمت مقابل دفتر سفارشات مصرف می‌شوند. اگر حجم سفارش بیشتر از حجم موجود در بهترین قیمت باشد، موتور تطبیق سفارش (Matching Engine) می‌تواند آن را در چند سطح قیمتی متوالی اجرا کند.

مهم‌ترین اثرهای تیکر بر نقدینگی دفتر سفارشات عبارت‌اند از:

• استفاده از سفارش‌های موجود در دفتر سفارشات
• اجرای سریع‌تر معامله
• کاهش حجم نقدینگی موجود در سمت مقابل
• احتمال ایجاد اسلیپیج (Slippage) در سفارش‌های بزرگ یا بازارهای کم‌عمق

آیا سفارش Limit می‌تواند Taker باشد؟

بله. همان‌طور که گفتیم، Limit Order لزوما Maker نیست. اگر قیمت سفارش به‌گونه‌ای تعیین شود که بلافاصله با سفارش‌های موجود در دفتر سفارشات تطبیق پیدا کند، بخش اجراشده سفارش نقش Taker خواهد داشت.

بنابراین معیار اصلی برای تشخیص Maker و Taker، صرفا نوع سفارش نیست؛ بلکه نحوه اجرای آن است. سفارش Limit که در دفتر سفارشات باقی می‌ماند به نقدینگی اضافه می‌کند، اما بخشی که بلافاصله سفارش‌های موجود را اجرا می‌کند، نقدینگی بازار را مصرف می‌کند.

تفاوت میکر و تیکر در یک نگاه

Maker یا Taker بودن بر اساس نحوه اجرای سفارش مشخص می‌شود و نمی‌توان صرفا با مشاهده عبارت Limit یا Market درباره نقش معامله‌گر تصمیم گرفت. معیار اصلی این است که سفارش به نقدینگی دفتر سفارشات اضافه کرده یا نقدینگی موجود را مصرف کرده باشد.

جدول زیر مهم‌ترین تفاوت‌های Maker و Taker را از نظر نحوه اجرا، نقدینگی، سرعت، اسلیپیج و کارمزد نشان می‌دهد:

دفتر سفارشات (Order Book) چه ارتباطی با Maker و Taker دارد؟

دفتر سفارشات (Order Book) فهرستی لحظه‌ای از سفارش‌های خریدوفروش فعال در یک بازار است. سفارش‌های خرید در سمت Bid و سفارش‌های فروش در سمت Ask قرار می‌گیرند و موتور تطبیق سفارش‌ها بر اساس قواعد بازار، سفارش‌های قابل اجرا را با یکدیگر تطبیق می‌دهد.

ارتباط Maker و Taker نیز از همین ساختار شکل می‌گیرد. سفارشی که بدون اجرای فوری در دفتر سفارشات باقی می‌ماند، به نقدینگی بازار اضافه می‌کند و در صورت اجرای بعدی نقش Maker دارد. در مقابل، سفارشی که با سفارش‌های موجود تطبیق پیدا می‌کند، نقدینگی دفتر سفارشات را مصرف کرده و نقش Taker خواهد داشت.

Bid، Ask و Bid-Ask Spread چیست؟

Bid بالاترین قیمتی است که خریداران در دفتر سفارشات برای خرید پیشنهاد داده‌اند و Ask پایین‌ترین قیمتی است که فروشندگان حاضر به فروش در آن هستند. فاصله میان بهترین Bid و بهترین Ask با عنوان Bid-Ask Spread یا اسپرد خریدوفروش شناخته می‌شود.

هرچه این فاصله کمتر باشد، قیمت‌های خریدوفروش به یکدیگر نزدیک‌تر هستند و معامله‌گر معمولا با هزینه ضمنی کمتری برای ورود یا خروج از معامله مواجه می‌شود. عمق بازار و میزان رقابت میان سفارش‌های Maker می‌توانند بر اندازه این اسپرد اثر بگذارند.

موتور تطبیق سفارش‌ها چگونه معامله را انجام می‌دهد؟

موتور تطبیق سفارش‌ها (Matching Engine) سفارش‌های خریدوفروش را بر اساس قواعد مشخص بازار بررسی و سفارش‌های سازگار را با یکدیگر تطبیق می‌دهد. در بسیاری از بازارها، اولویت قیمت و سپس زمان ثبت سفارش در این فرایند نقش دارد.

وقتی یک سفارش جدید با سفارش موجود در دفتر سفارشات تطبیق پیدا کند، حجم قابل اجرا معامله شده و از دفتر سفارشات کم می‌شود. سفارش جدید در بخش اجراشده نقش Taker دارد؛ در مقابل، سفارشی که از قبل در دفتر قرار داشته و نقدینگی را فراهم کرده است، Maker محسوب می‌شود.

ارتباط سفارش Market و Limit با میکر و تیکر

نوع سفارش به‌تنهایی تعیین نمی‌کند که معامله‌گر Maker یا Taker باشد؛ نحوه اجرای سفارش معیار اصلی است. بااین‌حال نوع سفارش بر احتمال قرارگرفتن در هر یک از این دو نقش تاثیر دارد.

Market Order برای اجرای سریع معامله با بهترین قیمت‌های موجود طراحی شده است و معمولا نقدینگی دفتر سفارشات را مصرف می‌کند؛ بنابراین اغلب در نقش Taker اجرا می‌شود. در مقابل، Limit Order حداکثر قیمت خرید یا حداقل قیمت فروش مورد قبول معامله‌گر را مشخص می‌کند و بسته به قیمت ثبت‌شده می‌تواند Maker یا Taker باشد

Market Order چرا معمولا Taker است؟

Market Order برای اجرای سریع معامله با بهترین قیمت‌های موجود در دفتر سفارشات طراحی شده است و منتظر اضافه‌شدن سفارش جدید به بازار نمی‌ماند. به همین دلیل، سفارش مارکت معمولا با سفارش‌های موجود تطبیق پیدا می‌کند و نقدینگی دفتر سفارشات را مصرف می‌کند؛ بنابراین اغلب در نقش Taker اجرا می‌شود.

این نوع سفارش زمانی کاربرد دارد که سرعت اجرا از کنترل دقیق قیمت مهم‌تر باشد. بااین‌حال در بازارهای کم‌عمق یا هنگام ثبت سفارش‌های بزرگ، ممکن است سفارش در چند سطح قیمتی مختلف اجرا شود و اسلیپیج افزایش پیدا کند.

Limit Order چه زمانی Maker و چه زمانی Taker می‌شود؟

Limit Order زمانی Maker به‌شمار می‌رود که قیمت آن به‌گونه‌ای تعیین شده باشد که سفارش بلافاصله با سفارش‌های موجود تطبیق پیدا نکند و در دفتر سفارشات باقی بماند.

در مقابل، اگر قیمت Limit به سفارش‌های موجود برسد و بخشی از سفارش بلافاصله اجرا شود، همان بخش اجراشده در نقش Taker قرار می‌گیرد. بنابراین Limit Order می‌تواند بسته به قیمت ثبت‌شده و شرایط دفتر سفارشات، Maker یا Taker باشد.

Post-Only Order چیست و چگونه Maker بودن را تضمین می‌کند؟

Post-Only Order نوعی سفارش است که فقط در صورتی ثبت می‌شود که بتواند وارد دفتر سفارشات شود و به نقدینگی بازار اضافه کند. اگر سفارش هنگام ثبت بلافاصله با سفارش موجود تطبیق پیدا کند، صرافی آن را اجرا نمی‌کند و بسته به سازوکار پلتفرم، سفارش رد یا لغو می‌شود.

به این ترتیب، Post-Only به معامله‌گر کمک می‌کند از تبدیل ناخواسته سفارش خود به Taker جلوگیری کند و سفارش را در نقش Maker نگه دارد.

سفارش Partially Filled چگونه می‌تواند هم Maker و هم Taker باشد؟

یک سفارش می‌تواند در مراحل مختلف اجرا هم نقش Taker و هم Maker داشته باشد. اگر بخشی از حجم سفارش بلافاصله با سفارش‌های موجود تطبیق پیدا کند، آن بخش در نقش Taker اجرا می‌شود و در صورت باقی‌ماندن حجم باقیمانده در دفتر سفارشات، بخش باقی‌مانده نقش Maker خواهد داشت.

برای مثال، فرض کنید یک Limit Order خرید به حجم ۲ بیت‌کوین ثبت می‌کنید، اما در قیمت تعیین‌شده فقط ۰.۸ بیت‌کوین سفارش فروش موجود است. در این حالت، ۰.۸ بیت‌کوین بلافاصله اجرا می‌شود و نقش Taker دارد. اگر ۱.۲ بیت‌کوین باقی‌مانده در دفتر سفارشات قرار بگیرد و بعدا توسط سفارش دیگری اجرا شود، آن بخش در نقش Maker خواهد بود.

چرا کارمزد Maker و Taker متفاوت است؟

تفاوت کارمزد Maker و Taker به نقشی برمی‌گردد که هر کدام در نقدشوندگی بازار دارند. Maker با قرار دادن سفارش قابل معامله در دفتر سفارشات، به نقدینگی بازار اضافه می‌کند و امکان اجرای سفارش‌های بعدی را فراهم می‌سازد. در مقابل، Taker برای اجرای سریع معامله از نقدینگی موجود در دفتر سفارشات استفاده می‌کند.

به همین دلیل، بسیاری از صرافی‌ها برای تشویق معامله‌گران به تامین نقدینگی، نرخ‌های متفاوتی برای Maker Fee و Taker Fee در نظر می‌گیرند.

نقش نقدینگی در تعیین کارمزد

وجود سفارش‌های کافی در هر دو سمت دفتر سفارشات باعث افزایش عمق بازار و فراهم‌شدن شرایط بهتر برای اجرای معاملات می‌شود. به همین دلیل، در بسیاری از ساختارهای کارمزدی نرخ Maker پایین‌تر از Taker تعیین می‌شود تا معامله‌گران به قرار دادن سفارش در دفتر سفارشات تشویق شوند.

البته این قاعده در همه صرافی‌ها یکسان نیست و نرخ کارمزد به سیاست و ساختار معاملاتی هر پلتفرم بستگی دارد.

ساختار پلکانی کارمزد بر اساس حجم معاملات

صرافی‌ها معمولا نرخ کارمزد را بر اساس عواملی مانند حجم معاملات در یک دوره مشخص، سطح حساب یا وضعیت کاربر تعیین می‌کنند. با افزایش حجم معاملات ممکن است نرخ Maker Fee و Taker Fee کاهش پیدا کند.

بنابراین برای محاسبه هزینه واقعی معامله، مقایسه نرخ پایه کافی نیست و باید جدول کارمزد، سطح معاملاتی و شرایط همان صرافی بررسی شود.

آیا همیشه کارمزد میکر کمتر از تیکر است؟

خیر. بااینکه مدل کارمزد Maker و Taker در بسیاری از صرافی‌ها به نفع Maker طراحی شده است، نرخ‌ها و حتی ساختار کارمزد بین پلتفرم‌ها متفاوت هستند. برخی صرافی‌ها برای حجم‌های معاملاتی مشخص، جفت‌ارزهای خاص یا سطوح مختلف کاربری نرخ‌های جداگانه در نظر می‌گیرند.

بنابراین نمی‌توان پایین‌تر بودن کارمزد Maker را یک قانون ثابت برای همه صرافی‌ها دانست.

یک مثال عملی از Maker و Taker در معامله بیت کوین

فرض کنید قیمت لحظه‌ای بیت‌کوین در یک صرافی ۱۰۰٬۰۰۰ دلار است. Maker یا Taker بودن سفارش شما به رابطه قیمت سفارش با سفارش‌های موجود در دفتر سفارشات و نحوه اجرای آن بستگی دارد؛ نه به اینکه خریدار هستید یا فروشنده.

این موضوع در معاملات اهرمی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا کارمزد و قیمت اجرای سفارش هنگام ورود و خروج می‌توانند بر نتیجه نهایی پوزیشن لانگ و شورت اثر بگذارند.

مثال سفارش خرید Limit زیر قیمت بازار

اگر بهترین قیمت فروش بیت‌کوین ۱۰۰٬۰۰۰ دلار باشد و شما سفارش Limit خرید را روی ۹۹٬۵۰۰ دلار ثبت کنید، سفارش تا زمان پیدا شدن فروشنده در دفتر سفارشات باقی می‌ماند. در این حالت شما میکر خواهید بود؛ چون با ثبت سفارش جدید به نقدینگی بازار اضافه کرده‌اید و منتظر تطبیق با سفارش فروش هستید.

مثال سفارش خرید Limit زیر قیمت بازار

فرض کنید بهترین قیمت فروش بیت‌کوین ۱۰۰٬۰۰۰ دلار است و شما یک Limit Order خرید در قیمت ۹۹٬۵۰۰ دلار ثبت می‌کنید. ازآنجایی‌که در این لحظه فروشنده‌ای با قیمت ۹۹٬۵۰۰ دلار یا پایین‌تر وجود ندارد، سفارش بلافاصله اجرا نمی‌شود و در دفتر سفارشات باقی می‌ماند.

در این حالت، سفارش شما به نقدینگی بازار اضافه می‌کند و در صورت اجرای بعدی در نقش Maker قرار می‌گیرد.

مثال سفارش Market و اجرای فوری

اگر بهترین قیمت فروش بیت‌کوین ۱۰۰٬۰۰۰ دلار باشد و با Market Order اقدام به خرید کنید، سفارش با بهترین سفارش‌های فروش موجود در دفتر سفارشات تطبیق پیدا می‌کند. در این حالت Taker هستید؛ زیرا برای اجرای فوری معامله از نقدینگی موجود استفاده می‌کنید.

اگر حجم سفارش نسبت به نقدینگی موجود در بهترین قیمت بالا باشد، موتور تطبیق برای تکمیل آن به سطوح قیمتی بعدی می‌رود. در نتیجه ممکن است معامله در چند قیمت مختلف اجرا شود و اسلیپیج افزایش پیدا کند.

مثال Limit تهاجمی که در نقش Taker اجرا می‌شود

فرض کنید بهترین قیمت فروش بیت‌کوین ۱۰۰٬۰۰۰ دلار است، اما شما یک Limit Order خرید با قیمت ۱۰۰٬۵۰۰ دلار ثبت می‌کنید. ازآنجایی‌که سفارش‌های فروش با قیمت ۱۰۰٬۵۰۰ دلار یا پایین‌تر قابل اجرا هستند، سفارش خرید شما می‌تواند بلافاصله با سفارش‌های موجود تطبیق پیدا کند.

بنابراین با وجود اینکه نوع سفارش Limit است، بخش اجراشده در نقش Taker قرار می‌گیرد. اگر پس از مصرف سفارش‌های فروش قابل اجرا تا سقف قیمت ۱۰۰٬۵۰۰ دلار هنوز بخشی از حجم سفارش خرید باقی مانده باشد، آن بخش می‌تواند در دفتر سفارشات باقی بماند و در صورت اجرای بعدی نقش Maker داشته باشد.

مزایا و معایب میکر بودن

Maker بودن برای معامله‌گری مناسب‌تر است که کنترل قیمت اجرا برای او اهمیت بیشتری از سرعت انجام معامله دارد. معامله‌گر با قرار دادن سفارش در دفتر سفارشات می‌تواند قیمت موردنظر خود را تعیین کند و در بسیاری از صرافی‌ها نیز از نرخ کارمزد پایین‌تری بهره ببرد.

در مقابل، باقی‌ماندن سفارش در دفتر سفارشات به این معناست که اجرای معامله فوری یا تضمین‌شده نیست. اگر بازار به قیمت تعیین‌شده نرسد یا سفارش‌های دیگری اولویت بالاتری داشته باشند، ممکن است سفارش برای مدتی اجرا نشود یا فقط بخشی از آن تکمیل شود.

ریسک اجرا نشدن سفارش و از دست رفتن فرصت

مهم‌ترین محدودیت Maker این است که ممکن است سفارش هرگز با سفارش طرف مقابل تطبیق پیدا نکند. برای مثال، اگر یک Limit Order خرید پایین‌تر از قیمت بازار ثبت کنید و قیمت بدون بازگشت به سطح موردنظر شما افزایش پیدا کند، سفارش اجرا نمی‌شود و ممکن است فرصت ورود به معامله از دست برود.

این ریسک در بازارهای پرنوسان اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا قیمت می‌تواند پیش از رسیدن به سفارش میکر، به‌سرعت از سطح موردنظر فاصله بگیرد.

مزایا و معایب تیکر بودن

Taker بودن زمانی کاربردی است که اولویت معامله‌گر، اجرای سریع‌تر و با احتمال بالاتر سفارش باشد. معامله‌گر با استفاده از نقدینگی موجود در دفتر سفارشات، بدون انتظار برای ورود سفارش جدید از سمت مقابل، معامله خود را اجرا می‌کند. به همین دلیل این روش در شرایطی که سرعت واکنش اهمیت دارد، کاربرد بیشتری دارد.

در مقابل، اجرای سریع می‌تواند با هزینه بیشتری همراه باشد. علاوه بر احتمال بالاتر بودن کارمزد Taker، اگر عمق دفتر سفارشات برای حجم موردنظر کافی نباشد، سفارش در چند سطح قیمتی اجرا می‌شود و قیمت متوسط معامله از قیمت مورد انتظار فاصله می‌گیرد.

در شرایطی مانند یک بازار خرسی یا هر بازار پرنوسان دیگری که قیمت‌ها با سرعت زیادی حرکت می‌کنند، انتظار برای اجرای یک سفارش Maker می‌تواند باعث از دست رفتن قیمت موردنظر معامله‌گر شود.

اجرای سریع معامله

مهم‌ترین مزیت Taker سرعت اجرای معامله است. معامله‌گر با استفاده از Market Order یا یک Limit Order تهاجمی، نقدینگی موجود در دفتر سفارشات را مصرف می‌کند و بدون انتظار برای قرارگرفتن سفارش در Order Book، معامله را انجام می‌دهد.

این ویژگی زمانی اهمیت بیشتری دارد که بازار با سرعت حرکت می‌کند و تاخیر در اجرا ممکن است باعث تغییر محسوس قیمت شود.

کارمزد و اسلیپیج احتمالی بیشتر

Taker نقدینگی موجود را مصرف می‌کند و در بسیاری از صرافی‌ها کارمزد آن بالاتر از Maker است. علاوه بر این، در سفارش‌های بزرگ یا بازارهای کم‌عمق، احتمال اسلیپیج افزایش پیدا می‌کند و قیمت متوسط اجرای معامله می‌تواند با قیمت مشاهده‌شده هنگام ثبت سفارش تفاوت داشته باشد.

میکر و تیکر در صرافی‌های متمرکز و غیرمتمرکز

مفهوم Maker و Taker بیش از هر چیز با نحوه اجرای سفارش و ساختار بازار ارتباط دارد و در همه صرافی‌های متمرکز و غیرمتمرکز به یک شکل پیاده‌سازی نمی‌شود.

در صرافی‌های متمرکز (CEX) که از دفتر سفارشات استفاده می‌کنند، موتور تطبیق سفارش‌ها خرید و فروش را در Order Book با یکدیگر تطبیق می‌دهد. سفارشی که به دفتر سفارشات اضافه می‌شود نقش Maker دارد و سفارشی که نقدینگی موجود را مصرف می‌کند در نقش Taker اجرا می‌شود.

در برخی صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) نیز از مدل Order Book استفاده می‌شود و مفهوم Maker و Taker می‌تواند مشابه صرافی‌های متمرکز باشد. بااین‌حال بسیاری از DEXها بر پایه بازارساز خودکار (AMM)، استخر نقدینگی و قراردادهای هوشمند فعالیت می‌کنند. در این مدل‌ها معامله لزوما از طریق تطبیق مستقیم سفارش خرید و فروش انجام نمی‌شود؛ بنابراین مفهوم Maker و Taker به شکل کلاسیک دفتر سفارشات کاربرد یکسانی ندارد.

مدل Order Book در CEX و DEXهای دفتر سفارشی

در صرافی‌های متمرکز (CEX)، سفارش‌های کاربران در دفتر سفارشات ثبت می‌شوند و موتور تطبیق، سفارش‌های سازگار را بر اساس قواعدی مانند قیمت و زمان ثبت با یکدیگر تطبیق می‌دهد. در این مدل تشخیص Maker و Taker نسبتا مستقیم است: سفارشی که در دفتر سفارشات باقی می‌ماند به نقدینگی بازار اضافه می‌کند و سفارشی که با آن تطبیق پیدا می‌کند، نقدینگی موجود را مصرف می‌کند.

برخی صرافی‌های غیرمتمرکز (DEX) نیز از مدل Order Book استفاده می‌کنند. اگر ساختار معاملاتی پلتفرم واقعا مبتنی بر دفتر سفارشات باشد، منطق Maker و Taker مشابه صرافی‌های متمرکز است؛ هرچند نحوه ثبت، تطبیق و تسویه سفارش‌ها می‌تواند به معماری بلاک‌چین و قراردادهای هوشمند بستگی داشته باشد.

تفاوت Maker/Taker با بازارساز خودکار (AMM) و تامین‌کننده نقدینگی

در مدل بازارساز خودکار (AMM)، معامله معمولا مستقیما با یک استخر نقدینگی انجام می‌شود و قیمت بر اساس سازوکار یا الگوریتم قرارداد هوشمند تعیین می‌شود. در این ساختار، تامین‌کننده نقدینگی (Liquidity Provider) با Maker در یک Order Book یکسان نیست.

Liquidity Provider با اضافه‌کردن دارایی به استخر نقدینگی، منابع لازم برای انجام معاملات را فراهم می‌کند و متناسب با سازوکار پروتکل می‌تواند بخشی از کارمزد معاملات را دریافت کند. در مقابل، Maker در مدل دفتر سفارشات یک سفارش خرید یا فروش مشخص را در Order Book قرار می‌دهد.

همچنین معامله‌گری که در یک AMM با استخر معامله می‌کند، لزوما با تعریف سنتی Taker در دفتر سفارشات روبه‌رو نیست. بنابراین هنگام مقایسه CEX و DEX باید ابتدا مشخص شود پلتفرم از Order Book، AMM یا مدل ترکیبی برای اجرای معاملات استفاده می‌کند.

چگونه بفهمیم سفارش ما Maker است یا Taker؟

معیار اصلی این است که سفارش هنگام اجرا به نقدینگی دفتر سفارشات اضافه کرده یا نقدینگی موجود را مصرف کرده باشد. ازآنجایی‌که جزئیات اجرا و نمایش اطلاعات در هر صرافی متفاوت است، مطمئن‌ترین روش بررسی وضعیت واقعی معامله پس از اجراست.

بررسی نوع سفارش و وضعیت اجرای فوری

اگر سفارش بلافاصله با سفارش‌های موجود تطبیق پیدا کند، بخش اجراشده در نقش Taker قرار می‌گیرد. در مقابل، اگر سفارش ابتدا در دفتر سفارشات باقی بماند و بعدا توسط سفارش دیگری اجرا شود، آن بخش نقش Maker خواهد داشت.

حتی در یک Limit Order نیز باید بررسی کرد که قیمت تعیین‌شده هنگام ثبت سفارش با قیمت‌های موجود در سمت مقابل دفتر سفارشات تطبیق پیدا می‌کند یا خیر.

بررسی بخش Fees / Trade History صرافی

یکی از دقیق‌ترین روش‌ها، بررسی Trade History یا جزئیات کارمزد معامله در صرافی است. بسیاری از پلتفرم‌ها در تاریخچه معاملات، میزان کارمزد و گاهی نوع اجرای سفارش را نمایش می‌دهند. با بررسی این اطلاعات می‌توان مشخص کرد هر بخش از معامله با نرخ Maker Fee یا Taker Fee اجرا شده است.

برای کاهش کارمزد Maker باشیم یا Taker؟

اگر هدف فقط کاهش کارمزد باشد، Maker بودن در صرافی‌هایی که نرخ پایین‌تری برای سفارش‌گذار تعیین می‌کنند می‌تواند مزیت داشته باشد. بااین‌حال انتخاب میان Maker و Taker نباید فقط بر اساس کارمزد انجام شود.

گاهی چند دقیقه یا حتی چند ثانیه انتظار برای اجرای سفارش باعث می‌شود قیمت بازار به‌اندازه‌ای تغییر کند که صرفه‌جویی در کارمزد دیگر اهمیت اقتصادی نداشته باشد. بنابراین باید هزینه کارمزد را در کنار سرعت اجرا، احتمال اجرا نشدن سفارش، اسلیپیج و شرایط بازار بررسی کرد.

چه زمانی صرفه‌جویی در کارمزد ارزش انتظار دارد؟

Maker بودن زمانی منطقی‌تر است که معامله‌گر قیمت مشخصی برای ورود یا خروج در نظر گرفته باشد و احتمال رسیدن بازار به آن سطح قابل‌قبول باشد. در بازارهای کم‌نوسان یا زمانی که فاصله قیمت فعلی تا قیمت هدف محدود است، استفاده از Limit Order می‌تواند هزینه اجرای معامله را کاهش دهد؛ بدون اینکه ریسک از دست رفتن فرصت بیش از حد افزایش پیدا کند.

چرا نباید فقط برای کارمزد کمتر از اجرای مناسب صرف‌نظر کرد؟

تفاوت چند واحد پایه در کارمزد همیشه از تغییر قیمت دارایی مهم‌تر نیست. اگر بازار با سرعت حرکت کند، اصرار بر Maker ماندن ممکن است باعث اجرا نشدن سفارش شود و معامله‌گر را مجبور کند بعدا در قیمت نامناسب‌تری وارد یا خارج شود.

بنابراین هزینه واقعی معامله فقط شامل Maker Fee یا Taker Fee نیست و باید تغییر قیمت، اسلیپیج و احتمال اجرا نشدن سفارش را نیز در نظر گرفت.

اشتباهات رایج درباره میکر و تیکر

بخش زیادی از اشتباهات مربوط به Maker و Taker از این تصور ناشی می‌شود که نقش معامله‌گر فقط با نوع سفارش مشخص می‌شود. درحالی‌که معیار اصلی، نحوه اجرای سفارش و اثر آن بر نقدینگی دفتر سفارشات است.

دو اشتباه رایج عبارت‌اند از:

تصور اینکه Limit Order همیشه Maker است

Limit Order فقط محدوده قابل‌قبول قیمت را مشخص می‌کند و تضمینی برای Maker بودن ندارد. اگر سفارش بلافاصله با سفارش‌های موجود تطبیق پیدا کند، بخش اجراشده در نقش Taker قرار می‌گیرد.

تصور اینکه کارمزد کمتر همیشه به معنی معامله بهتر است

پایین‌تر بودن Maker Fee لزوما به معنی اجرای اقتصادی‌تر معامله نیست. اگر معامله‌گر برای برخورداری از کارمزد کمتر منتظر بماند و در این فاصله قیمت دارایی به شکل محسوسی تغییر کند، هزینه ناشی از حرکت قیمت می‌تواند از مبلغ صرفه‌جویی‌شده در کارمزد بیشتر باشد.

جمع‌بندی؛ تفاوت Maker و Taker در یک جمله

تفاوت Maker و Taker در این است که Maker با قرار دادن سفارش در دفتر سفارشات به نقدینگی بازار اضافه می‌کند؛ اما Taker با اجرای سفارش‌های موجود، نقدینگی بازار را مصرف می‌کند. این تفاوت با نحوه اجرای سفارش، سرعت معامله و ساختار کارمزد صرافی ارتباط دارد.

برای تشخیص نقش خود نباید فقط به نام سفارش توجه کنید. یک Limit Order می‌تواند Maker یا Taker باشد و حتی بخش‌های مختلف یک سفارش نیز ممکن است با نقش‌های متفاوت اجرا شوند. انتخاب میان این دو باید بر اساس قیمت موردنظر، فوریت معامله، عمق دفتر سفارشات، اسلیپیج و کارمزد Maker و Taker انجام شود.

سوالات متداول

میکر و تیکر در ارز دیجیتال چیست؟

Maker معامله‌گری است که سفارش او در دفتر سفارشات باقی می‌ماند و به نقدینگی بازار اضافه می‌کند. Taker معامله‌گری است که سفارش او با سفارش‌های موجود تطبیق پیدا می‌کند و نقدینگی موجود را مصرف می‌کند.

فرق میکر و تیکر چیست؟

تفاوت اصلی در اثر سفارش بر نقدینگی است. Maker نقدینگی به دفتر سفارشات اضافه می‌کند؛ درحالی‌که Taker از نقدینگی موجود استفاده می‌کند.

کارمزد میکر بیشتر است یا تیکر؟

در بسیاری از صرافی‌ها کارمزد Taker بیشتر از Maker است؛ زیرا تیکر نقدینگی موجود را مصرف می‌کند. بااین‌حال ساختار کارمزد در همه صرافی‌ها یکسان نیست.

آیا سفارش Limit همیشه میکر است؟

خیر. اگر Limit Order بلافاصله با سفارش‌های موجود تطبیق پیدا کند، بخش اجراشده آن در نقش Taker قرار می‌گیرد. فقط بخشی از سفارش که در دفتر سفارشات باقی می‌ماند و بعدا اجرا می‌شود، نقش Maker خواهد داشت.

آیا سفارش Market همیشه تیکر است؟

در بازارهای مبتنی بر Order Book، Market Order معمولا Taker است؛ زیرا برای اجرای سریع، سفارش‌های موجود در سمت مقابل دفتر سفارشات را مصرف می‌کند.

آیا یک سفارش می‌تواند هم Maker و هم Taker باشد؟

بله. اگر بخشی از سفارش بلافاصله با سفارش‌های موجود تطبیق پیدا کند و حجم باقی‌مانده در دفتر سفارشات قرار بگیرد، بخش اجراشده Taker و بخش باقی‌مانده در صورت اجرای بعدی Maker خواهد بود.

در صرافی غیرمتمرکز میکر و تیکر وجود دارد؟

به مدل معاملاتی DEX بستگی دارد. در صرافی‌های غیرمتمرکزی که از دفتر سفارشات استفاده می‌کنند، مفهوم Maker و Taker مشابه بازارهای Order Book است. بااین‌حال در مدل AMM، معاملات با استخر نقدینگی انجام می‌شوند و نقش تامین‌کننده نقدینگی با Maker در دفتر سفارشات یکسان نیست.

منابع:

kraken